Παρά τα νέα περιθώρια παρέμβασης, οι σύμβουλοι εμπορικής πολιτικής προειδοποιούν ότι δεν θα πρέπει να αναμένονται άμεσες και ουσιαστικές αλλαγές στους δασμούς. Όπως εξηγεί ο Blake Harden, επικεφαλής εμπορικής πολιτικής στο γραφείο της Ernst & Young στην Ουάσιγκτον, η εκτελεστική εξουσία διαθέτει ευρύτατες αρμοδιότητες στον συγκεκριμένο τομέα, οι οποίες έχουν παραχωρηθεί από το ίδιο το Κογκρέσο.

Οι Δημοκρατικοί αποκτούν ισχυρότερα εργαλεία ελέγχου

Η πρώτη προτεραιότητα των Δημοκρατικών αναμένεται να είναι η εντατικοποίηση των ερευνών και των κοινοβουλευτικών ακροάσεων για την εφαρμογή της εμπορικής πολιτικής της κυβέρνησης Trump.

Στο επίκεντρο θα βρεθούν, μεταξύ άλλων, οι διαδικασίες χορήγησης εξαιρέσεων από τους δασμούς, η πιθανή επιρροή μεγάλων επιχειρήσεων στις σχετικές αποφάσεις, αλλά και οι επιπτώσεις των εμπορικών περιορισμών στις μικρότερες επιχειρήσεις. Ο William Reinsch, σύμβουλος εμπορικών θεμάτων στο Center for Strategic and International Studies, εκτιμά ότι οι Δημοκρατικοί θα έχουν αρκετές περιπτώσεις επιχειρήσεων που θα μπορούν να παρουσιάσουν στις ακροάσεις, προκειμένου να καταδείξουν τις οικονομικές συνέπειες των δασμών.

Παράλληλα, το κόμμα έχει ήδη εκφράσει την πρόθεση να επανεξετάσει ορισμένες από τις παλαιότερες νομοθετικές διατάξεις που αξιοποίησε ο Trump για να επιβάλει εμπορικούς περιορισμούς. Μεταξύ αυτών βρίσκεται το Άρθρο 338 του Νόμου περί Δασμών του 1930, μια σχεδόν εκατονταετής διάταξη που χρησιμοποιήθηκε για την επιβολή τιμωρητικών δασμών σε εισαγωγές από τον Καναδά, χωρίς να έχει ενεργοποιηθεί προηγουμένως στην ιστορία της.

Η ανάληψη της προεδρίας των αρμόδιων επιτροπών θα επιτρέψει στους Δημοκρατικούς να προωθήσουν νομοθετικές πρωτοβουλίες για τον περιορισμό ή την κατάργηση τέτοιων εξουσιοδοτήσεων. Το κατά πόσο, όμως, αυτές θα μπορέσουν να συγκεντρώσουν τις απαιτούμενες ψήφους αποτελεί διαφορετικό ζήτημα.

Το αριθμητικό εμπόδιο στη Γερουσία και το προεδρικό βέτο

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Reuters που επικαλείται το δημοσίευμα, οι Δημοκρατικοί αναμένεται να διαθέτουν τουλάχιστον 235 έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Άλλες εκτιμήσεις, μεταξύ των οποίων και του NBC, ανεβάζουν τη δύναμή τους ακόμη και στις 258 έδρες.

Στη Γερουσία, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Με 54 έδρες και ενδεχόμενη ενίσχυση κατά δύο ακόμη, ανάλογα με τα αποτελέσματα στο Μισισιπή και την Αλάσκα, οι Δημοκρατικοί θα εξακολουθούν να χρειάζονται τη στήριξη ορισμένων Ρεπουμπλικανών για να φτάσουν στις 60 ψήφους, οι οποίες απαιτούνται συνήθως για να ξεπεραστούν τα διαδικαστικά εμπόδια και η τακτική καθυστέρησης της νομοθετικής διαδικασίας στη Γερουσία.

Ακόμη δυσκολότερη είναι η εξίσωση σε περίπτωση που ο Trump ασκήσει προεδρικό βέτο. Για την παράκαμψή του απαιτούνται 290 ψήφοι στη Βουλή των Αντιπροσώπων και 67 στη Γερουσία, αριθμοί που προϋποθέτουν ευρύτερη διακομματική συμφωνία.

Η Greta Peisch, η οποία είχε διατελέσει γενική νομική σύμβουλος στο γραφείο του Εμπορικού Εκπροσώπου των ΗΠΑ επί κυβέρνησης Biden, θεωρεί ότι η εξασφάλιση πρόσθετων ψήφων από Ρεπουμπλικανούς δεν μπορεί να αποκλειστεί πλήρως, ιδιαίτερα εάν οι Δημοκρατικοί καταφέρουν να εξασφαλίσουν μεγάλη πλειοψηφία στη Βουλή. Παραδέχεται, ωστόσο, ότι η παράκαμψη ενός προεδρικού βέτο παραμένει δύσκολη υπόθεση.

Η χρηματοδότηση του κράτους ως μέσο πολιτικής πίεσης

Ένα από τα σημαντικότερα διαπραγματευτικά εργαλεία που θα διαθέτουν οι Δημοκρατικοί είναι η συμμετοχή τους στις αποφάσεις για τη χρηματοδότηση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Μέσω των σχετικών νομοθετικών διαδικασιών μπορούν να επιδιώξουν ανταλλάγματα από τον Λευκό Οίκο, εντάσσοντας στις διαπραγματεύσεις ζητήματα όπως οι δασμοί, οι δημόσιες δαπάνες και η κοινωνική πολιτική.

Ο Richard Neal, ο οποίος αναμένεται να αναλάβει εκ νέου την προεδρία της Επιτροπής Οικονομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων, έχει προαναγγείλει την κατάρτιση ενός προγράμματος με επίκεντρο τη μείωση του κόστους ζωής και την ενίσχυση των κοινωνικών προγραμμάτων.

Ο Neal υποστηρίζει ότι οι Αμερικανοί επιβαρύνονται τόσο από τις δαπάνες για τον πόλεμο με το Ιράν όσο και από τους δασμούς, οι οποίοι, όπως αναφέρει, μετακυλίονται στις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές στα καταστήματα και στα πρατήρια καυσίμων. Μεταξύ των προτεραιοτήτων που περιέγραψε περιλαμβάνονται η αντιμετώπιση της ακρίβειας, η αναμόρφωση του συστήματος υγείας και η προστασία των προγραμμάτων από τα οποία εξαρτώνται εκατομμύρια Αμερικανοί.

Ωστόσο, ακόμη και στο εσωτερικό των Δημοκρατικών δεν υπάρχει πλήρης συμφωνία για το ποια θα πρέπει να είναι η νέα εμπορική στρατηγική. Όπως επισημαίνει ο Reinsch, το κόμμα μπορεί να συμφωνεί στην ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι αρνητικές συνέπειες ορισμένων δασμών του Trump, αλλά δεν έχει ακόμη διαμορφώσει ένα ενιαίο και συνεκτικό πλαίσιο εμπορικής πολιτικής.

Δεν επιδιώκουν όλοι οι Δημοκρατικοί την κατάργηση των δασμών

Εξίσου σημαντικό είναι ότι η αλλαγή της κοινοβουλευτικής ισορροπίας δεν συνεπάγεται απαραίτητα μια συνολική στροφή προς το ελεύθερο εμπόριο. Οι Δημοκρατικοί έχουν παραδοσιακά υποστηρίξει την επιβολή δασμών σε συγκεκριμένους κλάδους, όταν θεωρούν ότι απειλείται η εγχώρια παραγωγή ή η ανταγωνιστικότητα στρατηγικών βιομηχανιών.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Joe Biden, ο οποίος κατά τη διάρκεια της προεδρίας του διατήρησε τους δασμούς που είχε επιβάλει ο Trump σε κινεζικά προϊόντα και προχώρησε σε πρόσθετες επιβαρύνσεις, μεταξύ των οποίων δασμοί 100% στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα, καθώς και υψηλοί δασμοί σε άλλα στρατηγικής σημασίας αγαθά.

Επομένως, η πιθανή παρέμβαση των Δημοκρατικών αναμένεται να αφορά περισσότερο την επιλεκτική αναθεώρηση των δασμών και τον περιορισμό συγκεκριμένων προεδρικών εξουσιών, παρά την πλήρη ανατροπή του προστατευτικού πλαισίου που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια.

Ο Trump διατηρεί την εμπορική του ατζέντα

Από την πλευρά του, ο Trump δεν αναμένεται να εγκαταλείψει τη στρατηγική των δασμών εξαιτίας της νέας σύνθεσης του Κογκρέσου. Αντίθετα, εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να προχωρήσει σε νέες εμπορικές επιβαρύνσεις, αξιοποιώντας έρευνες που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.

Μία από τις σημαντικότερες είναι η έρευνα βάσει του Άρθρου 301 για αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και υπερβάλλουσα βιομηχανική παραγωγική ικανότητα. Η συγκεκριμένη διαδικασία θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέους δασμούς σε προϊόντα από την Κίνα, την Ινδία, το Βιετνάμ και περισσότερους από δώδεκα ακόμη σημαντικούς εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ.

Η Kelly Ann Shaw, εμπορική συνεργάτιδα της Akin Gump και πρώην σύμβουλος εμπορικής πολιτικής του Λευκού Οίκου κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Trump, επισημαίνει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος υποστηρίζει τους δασμούς εδώ και δεκαετίες και τους αντιμετωπίζει ως μέσο άσκησης πίεσης προς τις εμπορικές εταίρους των ΗΠΑ, με στόχο την εξασφάλιση παραχωρήσεων.

Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο οι εμπορικοί εταίροι θα εξακολουθήσουν να έχουν την ίδια διάθεση για διαπραγματεύσεις και παραχωρήσεις όσο πλησιάζει το τέλος της προεδρικής θητείας του Trump.

Ενδεικτική της στάσης που διατηρεί η Οτάβα είναι η δήλωση του Καναδού υπουργού που είναι αρμόδιος για τις εμπορικές σχέσεις με τις ΗΠΑ, Dominic LeBlanc, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι το εκλογικό αποτέλεσμα δεν πρόκειται να αλλάξει τη διαπραγματευτική γραμμή της χώρας του. Ο Καναδάς, όπως ανέφερε, θα συνεχίσει τις συνομιλίες με την Ουάσιγκτον.

Η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία δημιουργεί, συνεπώς, ένα ισχυρότερο πεδίο πολιτικής και θεσμικής αντιπαράθεσης γύρω από τους δασμούς, χωρίς να αφαιρεί αυτομάτως από τον Trump τα βασικά εργαλεία άσκησης της εμπορικής πολιτικής. Οι Δημοκρατικοί μπορούν να αυξήσουν το πολιτικό κόστος των αποφάσεών του, να αποκαλύψουν τις συνέπειές τους και να επιδιώξουν επιμέρους αλλαγές. Η ουσιαστική ανατροπή, όμως, θα απαιτούσε ευρύτερη διακομματική στήριξη, την οποία οι σημερινοί αριθμοί στο Κογκρέσο δεν εξασφαλίζουν από μόνοι τους.