Από την ασφάλεια στην ανάπτυξη

Σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times, η νέα στρατηγική σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή προτεραιοτήτων στην ευρωπαϊκή τραπεζική πολιτική.

Όπως επισημαίνει ο Ignazio Angeloni, πρώην μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και senior fellow στο Bocconi University και στο SAFE, για περισσότερο από μία δεκαετία οι ευρωπαϊκές αρχές επικεντρώνονταν κυρίως στην κεφαλαιακή επάρκεια, στη μείωση των κινδύνων και στη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος.

Πλέον, στο επίκεντρο περνά ένα νέο ερώτημα: μπορούν οι ευρωπαϊκές τράπεζες να αποκτήσουν το μέγεθος και την ευελιξία που απαιτεί ο διεθνής ανταγωνισμός;

Το διαρθρωτικό πρόβλημα της Ευρώπης

Παρά τη σημαντική ενίσχυση των ισολογισμών τους τα τελευταία χρόνια, οι ευρωπαϊκές τράπεζες εξακολουθούν να υστερούν έναντι των αμερικανικών ανταγωνιστών τους, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η επενδυτική τραπεζική, οι κεφαλαιαγορές και οι υπηρεσίες προς πολυεθνικές επιχειρήσεις.

Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με τους Financial Times, δεν αφορά μόνο το μέγεθος των τραπεζών αλλά και τη δομή της ίδιας της ευρωπαϊκής αγοράς.

Η Ευρώπη διαθέτει ισχυρούς εθνικούς τραπεζικούς «παίκτες», αλλά ελάχιστους πραγματικά πανευρωπαϊκούς ομίλους. Οι διαφορετικοί κανονισμοί, οι εθνικές εποπτικές απαιτήσεις και η απροθυμία πολλών κυβερνήσεων να περιορίσουν τον έλεγχο στα εγχώρια τραπεζικά τους συστήματα εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά εμπόδια στις διασυνοριακές συγχωνεύσεις.

Η επίσημη αναγνώριση του κατακερματισμού ως βασικής αδυναμίας του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος θεωρείται από πολλούς αναλυτές η σημαντικότερη πολιτική αλλαγή των τελευταίων ετών.

Το μοντέλο «country-blind»

Στο επίκεντρο των προτάσεων βρίσκεται το λεγόμενο «country-blind» μοντέλο.

Η φιλοσοφία του είναι απλή αλλά ιδιαίτερα φιλόδοξη: ένας τραπεζικός όμιλος που δραστηριοποιείται σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντιμετωπίζεται εποπτικά ως ένας ενιαίος ευρωπαϊκός οργανισμός και όχι ως ένα άθροισμα ξεχωριστών εθνικών τραπεζών.

Σήμερα, ακόμη και οι μεγαλύτεροι διασυνοριακοί τραπεζικοί όμιλοι υποχρεώνονται να συμμορφώνονται με διαφορετικούς κανόνες, κεφαλαιακές απαιτήσεις και εποπτικές διαδικασίες σε κάθε κράτος-μέλος όπου διαθέτουν παρουσία.

Η απλοποίηση αυτού του πλαισίου θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το κόστος λειτουργίας, να διευκολύνει τις διασυνοριακές συγχωνεύσεις και να επιταχύνει τη δημιουργία πανευρωπαϊκών τραπεζικών σχημάτων.

Οι επιφυλάξεις για τον ρόλο της ΕΚΤ

Η εφαρμογή αυτού του σχεδίου, ωστόσο, δεν θεωρείται απλή.

Σύμφωνα με τους Financial Times, εξετάζεται το ενδεχόμενο η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να αποκτήσει τη δυνατότητα να χορηγεί εξαιρέσεις από ορισμένες εθνικές εποπτικές απαιτήσεις.

Ο Ignazio Angeloni εκφράζει επιφυλάξεις για αυτή την προσέγγιση.

Όπως επισημαίνει, το Εποπτικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποτελείται και από εκπροσώπους των εθνικών εποπτικών αρχών, γεγονός που αφήνει περιθώρια διαμόρφωσης συμμαχιών με γνώμονα τα εθνικά συμφέροντα.

Για τον λόγο αυτό προτείνει η αρχή της ενιαίας εποπτικής μεταχείρισης να κατοχυρωθεί απευθείας στην ευρωπαϊκή νομοθεσία και να μην εξαρτάται από αποφάσεις που λαμβάνονται κατά περίπτωση.

Ο ρόλος του Λονδίνου

Σημαντικό στοιχείο της συζήτησης αποτελεί και η σχέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με το Ηνωμένο Βασίλειο.

Παρά το Brexit, το Λονδίνο εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα χρηματοπιστωτικά κέντρα του κόσμου, ενώ οι δεσμοί του με τις ευρωπαϊκές αγορές παραμένουν ισχυροί.

Κατά τον Angeloni, η ευρωπαϊκή χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση δεν θα πρέπει να περιοριστεί αποκλειστικά εντός των συνόρων της ΕΕ. Αντίθετα, μια στενότερη ρυθμιστική συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο και, σε βάθος χρόνου, μια ευρύτερη συμφωνία για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες θα μπορούσαν να ενισχύσουν σημαντικά την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Τι σημαίνει για τις ευρωπαϊκές τράπεζες

Εάν οι αλλαγές προχωρήσουν, θα ανοίξει ο δρόμος για ένα νέο κύμα διασυνοριακών εξαγορών και συγχωνεύσεων, περιορίζοντας τα εμπόδια που μέχρι σήμερα απέτρεπαν τη δημιουργία μεγάλων πανευρωπαϊκών τραπεζικών ομίλων.

Παράλληλα, θα μπορούσε να ενισχυθεί η δυνατότητα των τραπεζών να χρηματοδοτούν μεγαλύτερα επενδυτικά σχέδια, να αυξήσουν την παρουσία τους στις διεθνείς κεφαλαιαγορές και να ανταγωνιστούν αποτελεσματικότερα τους αμερικανικούς χρηματοπιστωτικούς κολοσσούς.

Ωστόσο, η μετάβαση δεν θα είναι εύκολη. Οι εθνικές κυβερνήσεις εξακολουθούν να διατηρούν ισχυρά συμφέροντα στα εγχώρια τραπεζικά τους συστήματα και δύσκολα θα αποδεχθούν την πλήρη απώλεια εποπτικών αρμοδιοτήτων.

Το μεγάλο στοίχημα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να αναγνωρίζει πλέον ότι ο κατακερματισμός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για την ανάπτυξη του τραπεζικού της συστήματος. Η πραγματική πρόκληση, όμως, δεν είναι η διάγνωση του προβλήματος αλλά η πολιτική βούληση για την αντιμετώπισή του.

Εάν οι Βρυξέλλες καταφέρουν να μετατρέψουν αυτή τη νέα στρατηγική σε συγκεκριμένες νομοθετικές παρεμβάσεις, η Ευρώπη θα μπορούσε να εισέλθει σε μια νέα εποχή τραπεζικής ενοποίησης, με ισχυρότερους διασυνοριακούς ομίλους, μεγαλύτερη αποδοτικότητα και ενισχυμένη διεθνή ανταγωνιστικότητα. Σε διαφορετική περίπτωση, ο ευρωπαϊκός τραπεζικός κλάδος κινδυνεύει να παραμείνει κατακερματισμένος, χάνοντας περαιτέρω έδαφος απέναντι στους μεγάλους αμερικανικούς και διεθνείς τραπεζικούς ομίλους.