Οι αγορές εκτιμούν ότι το πρόβλημα ενδέχεται να είναι πολύ μεγαλύτερο από την ποσότητα πετρελαίου που μπορούν να διοχετεύσουν τα στρατηγικά αποθέματα.

Η πρωτοβουλία της IEA θεωρείται πρωτοφανής σε μέγεθος. Περίπου 400 εκατομμύρια βαρέλια σχεδιάζεται να διοχετευθούν στην αγορά, ποσότητα που αντιστοιχεί στη μεγαλύτερη συντονισμένη παρέμβαση που έχει γίνει ποτέ στον τομέα του πετρελαίου. Με αυτόν τον τρόπο οι κυβερνήσεις επιχειρούν να δείξουν ότι είναι έτοιμες να αξιοποιήσουν κάθε διαθέσιμο μέσο για να αποτρέψουν μια νέα παγκόσμια ενεργειακή κρίση.

Παρά ταύτα, το βασικό ζήτημα δεν αφορά απλώς τα αποθέματα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν θα αποκατασταθεί η λειτουργία ενός από τα σημαντικότερα σημεία διέλευσης ενέργειας στον κόσμο: τα Strait of Hormuz.

Από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διακινείται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, καθώς και μεγάλο μέρος του διεθνούς εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου. Με τη ναυτιλιακή δραστηριότητα να έχει περιοριστεί δραστικά και αρκετούς πλοιοκτήτες να αποφεύγουν τη διέλευση, τεράστιες ποσότητες πετρελαίου παραμένουν εγκλωβισμένες στον Persian Gulf.

Τα στρατηγικά αποθέματα μπορούν να περιορίσουν τις συνέπειες μιας τέτοιας διαταραχής, αλλά δεν είναι σε θέση να εξαλείψουν πλήρως το πρόβλημα. Ακόμη και αν οι χώρες της IEA απελευθερώσουν στο μέγιστο δυνατό επίπεδο τα αποθέματά τους, η επιπλέον προσφορά θα είναι αισθητά μικρότερη από τον όγκο πετρελαίου που κινδυνεύει να χαθεί εάν το Ορμούζ παραμείνει κλειστό.

Το γεωπολιτικό πλεονέκτημα της Τεχεράνης

Η ένταση δεν περιορίζεται μόνο στην ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών. Επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στον Κόλπο αυξάνουν τον κίνδυνο να πληγεί ακόμη και η ίδια η παραγωγή. Ορισμένοι παραγωγοί ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα αποθήκευσης, καθώς οι εξαγωγές έχουν μειωθεί και το πετρέλαιο συσσωρεύεται σε δεξαμενές. Αν η κατάσταση συνεχιστεί, ενδέχεται να καταστούν αναπόφευκτες περικοπές στην παραγωγή.

Σε αυτό το περιβάλλον, η προσωρινή ανακούφιση που επιδίωξαν οι κυβερνήσεις μπορεί να αποδειχθεί εύθραυστη. Το ισχυρότερο γεωπολιτικό πλεονέκτημα εξακολουθεί να βρίσκεται στα χέρια της Τεχεράνης. Παρότι το Iran δέχεται ισχυρές πιέσεις, η γεωγραφική του θέση δίπλα στο σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη του προσφέρει σημαντική επιρροή.

Όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά ή επικίνδυνα για τη ναυσιπλοΐα, η παγκόσμια οικονομία θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει τον κίνδυνο μιας πολύ πιο σοβαρής ενεργειακής αναταραχής.

Τι δείχνει η ιστορία για τις κρίσεις πετρελαίου

Παρόμοιες αναταράξεις έχουν εμφανιστεί αρκετές φορές στο παρελθόν. Τις τελευταίες πέντε δεκαετίες, η διεθνής οικονομία έχει βιώσει πέντε μεγάλα ενεργειακά σοκ που επηρέασαν βαθιά τόσο τις αγορές όσο και τις γεωπολιτικές ισορροπίες.

Παρότι οι αφετηρίες ήταν διαφορετικές, τα αποτελέσματα ήταν συχνά παρόμοια: έντονη άνοδος των τιμών του πετρελαίου, αύξηση του πληθωρισμού και σημαντική αστάθεια στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

1973 – Το εμπάργκο του ΟΠΕΚ

Η πρώτη μεγάλη κρίση προκλήθηκε όταν ο OPEC επέβαλε εμπάργκο στις δυτικές χώρες που στήριζαν το Israel κατά τον Yom Kippur War.

Οι τιμές του πετρελαίου τετραπλασιάστηκαν μέσα σε λίγους μήνες και πολλές δυτικές οικονομίες βρέθηκαν αντιμέτωπες με στασιμοπληθωρισμό. Η κρίση αυτή οδήγησε στη δημιουργία της International Energy Agency και στην καθιέρωση στρατηγικών αποθεμάτων ενέργειας.

Δίδαγμα: η ενεργειακή εξάρτηση μπορεί να μετατραπεί σε ισχυρό γεωπολιτικό εργαλείο.

1979 – Η Ιρανική Επανάσταση

Η ανατροπή του Σάχη και η Iranian Revolution προκάλεσαν κατάρρευση της παραγωγής στο Ιράν και νέα άνοδο στις τιμές του πετρελαίου.

Οι δυτικές οικονομίες βρέθηκαν σε ύφεση και οι κεντρικές τράπεζες αναγκάστηκαν να αυξήσουν δραστικά τα επιτόκια για να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό.

Δίδαγμα: ακόμη και η μείωση της παραγωγής από έναν μεγάλο εξαγωγέα μπορεί να προκαλέσει διεθνή οικονομική αστάθεια.

1990 – Ο Πόλεμος του Κόλπου

Η εισβολή του Iraq στο Kuwait οδήγησε σε νέα άνοδο των τιμών, οι οποίες διπλασιάστηκαν σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Το σοκ όμως αποδείχθηκε περιορισμένης διάρκειας, καθώς η στρατιωτική επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών αποκατέστησε σχετικά γρήγορα τη ροή πετρελαίου.

Δίδαγμα: όταν μια γεωπολιτική κρίση επιλύεται σχετικά γρήγορα, οι αγορές μπορούν να επανέλθουν ταχύτερα.

2003 – Η εισβολή στο Ιράκ

Η στρατιωτική επέμβαση των United States στο Iraq το 2003 δημιούργησε νέα αβεβαιότητα στην αγορά ενέργειας, την ώρα που η ζήτηση αυξανόταν έντονα λόγω της οικονομικής ανάπτυξης της China.

Οι τιμές του πετρελαίου άρχισαν να αυξάνονται σταδιακά και μέσα στα επόμενα χρόνια έφτασαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Δίδαγμα: η γεωπολιτική αστάθεια σε περιοχές παραγωγής μπορεί να τροφοδοτήσει μακροχρόνιες ανοδικές τάσεις στις τιμές.

2022 – Ο πόλεμος στην Ουκρανία

Η εισβολή της Russia στην Ukraine προκάλεσε τη σοβαρότερη ενεργειακή αναστάτωση στην Europe από τη δεκαετία του 1970. Οι τιμές του φυσικού αερίου και του πετρελαίου εκτοξεύθηκαν και πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες αναγκάστηκαν να στραφούν σε νέες πηγές ενέργειας.

Η κρίση αυτή επιτάχυνε τόσο την ενεργειακή μετάβαση όσο και την αναδιάταξη των διεθνών ενεργειακών ροών.