Το ενεργειακό σοκ και η αναταραχή στα ομόλογα

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα δύσκολο δίλημμα: από τη μία πλευρά, καλούνται να περιορίσουν τις επιπτώσεις της αύξησης του ενεργειακού κόστους και, από την άλλη, να αποφύγουν νέα επιδείνωση των δημοσιονομικών τους μεγεθών.

Η πίεση εντείνεται από την άνοδο των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων. Οι αναταράξεις, που αρχικά επικεντρώθηκαν στη Γαλλία, έχουν επεκταθεί και σε άλλες αγορές κρατικού χρέους, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Ελλάδα και το Βέλγιο.

Η διαφορά απόδοσης μεταξύ των γαλλικών και των γερμανικών δεκαετών ομολόγων έφθασε πρόσφατα στο υψηλότερο επίπεδο από το 2011, εντείνοντας τις ανησυχίες για το κόστος χρηματοδότησης των κρατών με υψηλό χρέος.

Την ίδια στιγμή, ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη επιταχύνθηκε στο 3,8% τον Σεπτέμβριο, στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το δημοσίευμα. Η άνοδος των τιμών ενέργειας μεταφέρεται σταδιακά στο κόστος ζωής, αυξάνοντας την πίεση για κρατικές παρεμβάσεις.

Το πρόβλημα είναι ότι οι πρόσθετες επιδοτήσεις και οι φορολογικές ελαφρύνσεις μπορούν να διευρύνουν τα ελλείμματα, την ώρα που οι υψηλότερες πληθωριστικές πιέσεις διατηρούν το κόστος χρήματος αυξημένο και οι επενδυτές απαιτούν μεγαλύτερες αποδόσεις για να χρηματοδοτήσουν τις πιο υπερχρεωμένες χώρες.

Πιερρακάκης: Προστασία των πολιτών, αλλά και δημοσιονομική αξιοπιστία

Ο πρόεδρος του Eurogroup και υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών της Ελλάδας, Κυριάκος Πιερρακάκης, εξέφρασε την εμπιστοσύνη του στη δέσμευση της Γαλλίας για υγιή δημόσια οικονομικά, αναφερόμενος θετικά και στον Γάλλο ομόλογό του, Ρολάν Λεσκίρ.

Παράλληλα, έθεσε ως βασική προτεραιότητα την προστασία των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων από τις επιπτώσεις του ενεργειακού σοκ, αναγνωρίζοντας όμως ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να διατηρήσουν την αξιοπιστία των δημόσιων οικονομικών τους.

Το δίλημμα, όπως περιέγραψε, είναι διπλό: η Ευρώπη πρέπει να περιορίσει την επιβάρυνση που υφίστανται οι πολίτες και οι επιχειρήσεις, χωρίς να εξαντλήσει τα δημοσιονομικά περιθώρια που θα χρειαστούν για την αντιμετώπιση νέων κρίσεων.

Οι Βρυξέλλες επιμένουν σε στοχευμένα και προσωρινά μέτρα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να καλεί τις κυβερνήσεις να περιορίσουν τις πρόσθετες δαπάνες και να επιλέγουν παρεμβάσεις με συγκεκριμένους δικαιούχους και περιορισμένη διάρκεια.

Η βασική ανησυχία είναι ότι οριζόντια και παρατεταμένα μέτρα στήριξης θα μπορούσαν να επιβαρύνουν δυσανάλογα τους κρατικούς προϋπολογισμούς, χωρίς να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τις πιο ευάλωτες ομάδες και τις επιχειρήσεις που πλήττονται περισσότερο.

Οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες προβλέπουν ήδη ορισμένα περιθώρια για την απορρόφηση έκτακτων πιέσεων. Ειδικότερα, η Επιτροπή έχει διευρύνει για το 2026 τη δυνατότητα δημοσιονομικής ευελιξίας που είχε αρχικά συνδεθεί με την αύξηση των αμυντικών δαπανών, ώστε να καλύπτει και επιλέξιμες δαπάνες ενεργειακής ασφάλειας έως το 2028.

Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μόνο το εάν χρειάζονται πρόσθετα μέτρα, αλλά και το κατά πόσο μπορούν να ενταχθούν στο υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο χωρίς να υπονομεύσουν τη δημοσιονομική προσαρμογή.

Ελλάδα και Ιταλία ζητούν μεγαλύτερα περιθώρια

Η Ελλάδα και η Ιταλία έχουν ζητήσει από τις Βρυξέλλες πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις οικονομικές επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης.

Η θέση τους, ωστόσο, δεν βρίσκει καθολική αποδοχή μεταξύ των κρατών-μελών. Ορισμένες κυβερνήσεις εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε μια νέα χαλάρωση των κανόνων, φοβούμενες ότι θα αποδυναμώσει το πλαίσιο δημοσιονομικής πειθαρχίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Χαρακτηριστική είναι η παρέμβαση του αντιπροέδρου της βελγικής κυβέρνησης, Βίνσεντ βαν Πέτεγκεμ, ο οποίος τάχθηκε κατά της δημιουργίας νέων εθνικών ρητρών διαφυγής για κρίσεις όπως η σημερινή. Αντί αυτής της προσέγγισης, υποστήριξε προσωρινές παρεμβάσεις που θα αντιμετωπίζουν άμεσα τις επιπτώσεις των υψηλών τιμών ενέργειας και των διαταραχών στην προσφορά.

Στον αντίποδα, η Γαλλία δίνει έμφαση στην ανάγκη εξυγίανσης των δημόσιων οικονομικών της, καθώς οι αγορές παρακολουθούν στενά την ικανότητά της να σταθεροποιήσει το δημόσιο χρέος, το οποίο πλησιάζει το 120% του ΑΕΠ.

Το δύσκολο στοίχημα για την ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική

Η αντιπαράθεση αναδεικνύει το περιορισμένο περιθώριο κινήσεων που έχουν πλέον οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Το ενεργειακό σοκ ενισχύει την ανάγκη στήριξης της οικονομίας, αλλά η αύξηση των αποδόσεων των ομολόγων καθιστά κάθε νέα δημοσιονομική παρέμβαση ακριβότερη.

Για την Ελλάδα, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η διατήρηση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας αποτελεί βασικό στοιχείο της στρατηγικής για τη μείωση του δημόσιου χρέους και τη συνέχιση της βελτίωσης της πιστοληπτικής εικόνας της χώρας.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα δεχθεί κάποια πρόσθετη ευελιξία ή εάν θα επιμείνει στην εφαρμογή του υφιστάμενου πλαισίου. Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι σαφές: η στήριξη των πολιτών και των επιχειρήσεων πρέπει να συνδυαστεί με προσεκτική διαχείριση των δημόσιων οικονομικών, σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος του δανεισμού αυξάνεται και οι αγορές γίνονται πιο απαιτητικές.