Σύμφωνα με τα στοιχεία της ευρωπαϊκής αγοράς, οι ημερήσιες διακυμάνσεις των χονδρεμπορικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας είναι σήμερα περίπου πέντε φορές μεγαλύτερες σε σχέση με το 2020, γεγονός που αποτυπώνει την πίεση που δημιουργεί η ταχεία διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών χωρίς αντίστοιχη ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης.

Πώς δημιουργείται η «καμπύλη πάπιας»

Το φαινόμενο εμφανίζεται κυρίως τις ηλιόλουστες ημέρες με υψηλή παραγωγή από φωτοβολταϊκά.

Κατά τη διάρκεια του μεσημεριού, εκατομμύρια φωτοβολταϊκά πάνελ παράγουν ταυτόχρονα μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Η προσφορά αυξάνεται απότομα, ενώ η ζήτηση παραμένει σχετικά χαμηλότερη.

Το αποτέλεσμα είναι η πτώση των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η παραγωγή είναι τόσο μεγάλη ώστε οι τιμές περνούν σε αρνητικό έδαφος, καθώς οι παραγωγοί πληρώνουν ουσιαστικά για να διοχετεύσουν την ενέργεια στο σύστημα.

Η εικόνα αλλάζει δραματικά μετά το απόγευμα.

Τα φωτοβολταϊκά μειώνουν γρήγορα την παραγωγή τους, όμως η κατανάλωση παραμένει αυξημένη. Ιδιαίτερα σε περιόδους καύσωνα, τα κλιματιστικά συνεχίζουν να λειτουργούν σε υψηλά επίπεδα, αυξάνοντας τη ζήτηση ακριβώς τη στιγμή που η ηλιακή παραγωγή εξαφανίζεται.

Για να καλυφθεί το κενό, ενεργοποιούνται πιο ευέλικτες αλλά ακριβότερες μονάδες, κυρίως φυσικού αερίου. Έτσι, η τιμή μπορεί μέσα σε λίγες ώρες να μετακινηθεί από σχεδόν μηδενικά επίπεδα σε εκατοντάδες ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Η καμπύλη στο ημερήσιο διάγραμμα δημιουργεί το χαρακτηριστικό σχήμα: βαθιά πτώση το μεσημέρι και απότομη άνοδο το βράδυ, θυμίζοντας το σώμα και τον λαιμό μιας πάπιας.

Από αρνητικές τιμές στα 400 ευρώ/MWh

Οι ακραίες μεταβολές δεν αποτελούν πλέον εξαίρεση.

Σε ημέρα ιδιαίτερα υψηλής ηλιακής παραγωγής στη Γερμανία, στα τέλη Μαΐου, οι τιμές πέρασαν από αρνητικά επίπεδα το μεσημέρι σε σχεδόν 400 ευρώ ανά μεγαβατώρα στις 20:00.

Παρόμοια εικόνα εμφανίζεται και στην Ελλάδα. Σε πρόσφατη συνεδρίαση, η μέση χονδρεμπορική τιμή διαμορφώθηκε στα 142,24 ευρώ/MWh, ωστόσο το ημερήσιο εύρος κινήθηκε από μόλις 0,01 ευρώ/MWh έως 295,10 ευρώ/MWh.

Η σημασία δεν βρίσκεται μόνο στο ύψος της μέσης τιμής, αλλά στη μεγάλη απόσταση ανάμεσα στο χαμηλότερο και το υψηλότερο σημείο της ίδιας ημέρας.

Η ευρωπαϊκή ρυθμιστική αρχή ενέργειας ACER επισημαίνει ότι η μέση ημερήσια διαφορά τιμών στην ευρωπαϊκή αγορά έχει αυξηθεί περίπου πέντε φορές σε σχέση με το 2020.

Η αποθήκευση είναι το μεγάλο κενό της Ευρώπης

Η ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών προχώρησε με πολύ ταχύτερο ρυθμό από την ανάπτυξη των συστημάτων αποθήκευσης.

Η Ευρώπη πρόσθεσε τεράστια ισχύ ανανεώσιμων πηγών, καθώς το κόστος των φωτοβολταϊκών μειώθηκε σημαντικά και οι κυβερνήσεις ενίσχυσαν τις επενδύσεις. Ωστόσο, η δυνατότητα αποθήκευσης παρέμεινε περιορισμένη.

Η συνολική ισχύς μπαταριών στην Ευρώπη ανερχόταν περίπου στα 10,8 GW στο τέλος του 2024, παρά την προσθήκη ρεκόρ 3,7 GW μέσα στη χρονιά.

Οι προβλέψεις κάνουν λόγο για άνοδο πάνω από τα 50 GW έως το 2030, όμως το επίπεδο αυτό παραμένει σημαντικά χαμηλότερο από τα περίπου 200 GW αποθήκευσης που εκτιμάται ότι χρειάζεται το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα.

Χωρίς επαρκή αποθήκευση, οι διαχειριστές αντιμετωπίζουν ένα παράδοξο:

το μεσημέρι περιορίζουν φθηνή πράσινη παραγωγή,

το βράδυ ενεργοποιούν ακριβότερες μονάδες φυσικού αερίου.

Γιατί το φθηνό ρεύμα δεν σημαίνει απαραίτητα φθηνότερους λογαριασμούς

Παρότι οι ώρες μηδενικών ή πολύ χαμηλών τιμών αυξάνονται, αυτό δεν μεταφράζεται αυτόματα σε χαμηλότερο κόστος για τους καταναλωτές.

Υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι:

Πρώτον, οι βραδινές αιχμές μπορεί να είναι τόσο έντονες ώστε να διατηρούν υψηλή τη μέση ημερήσια τιμή.

Δεύτερον, οι λογαριασμοί περιλαμβάνουν κόστος δικτύου, φόρους και άλλες χρεώσεις που δεν επηρεάζονται άμεσα από τη χονδρεμπορική αγορά.

Τρίτον, πολλοί καταναλωτές βρίσκονται σε σταθερά ή συμβατικά τιμολόγια και δεν επωφελούνται από τις ωριαίες μεταβολές.

Μεγαλύτερη δυνατότητα αξιοποίησης των φθηνών ωρών έχουν όσοι διαθέτουν:

δυναμικά τιμολόγια,

έξυπνους μετρητές,

οικιακές μπαταρίες,

ηλεκτρικά αυτοκίνητα,

αντλίες θερμότητας,

συστήματα αυτοματισμού.

Η πίεση στους παραγωγούς φωτοβολταϊκών

Η «καμπύλη πάπιας» δημιουργεί επίσης νέες προκλήσεις για τους επενδυτές στις ανανεώσιμες πηγές.

Όσο περισσότερα φωτοβολταϊκά παράγουν ενέργεια τις ίδιες ώρες, τόσο χαμηλότερη γίνεται η τιμή που λαμβάνουν οι παραγωγοί. Το φαινόμενο είναι γνωστό ως «κανιβαλισμός τιμών» (price cannibalisation).

Η υπερπροσφορά τις μεσημεριανές ώρες μειώνει τα έσοδα των έργων και μπορεί να επηρεάσει την οικονομική βιωσιμότητα νέων επενδύσεων.

Η λύση που εξετάζει πλέον η αγορά είναι ο συνδυασμός φωτοβολταϊκών με μπαταρίες, ώστε η ενέργεια να αποθηκεύεται όταν υπάρχει πλεόνασμα και να πωλείται όταν οι τιμές είναι υψηλότερες.

Η ενεργειακή μετάβαση χρειάζεται ευελιξία

Η λύση στο πρόβλημα δεν είναι λιγότερες ανανεώσιμες πηγές, αλλά ένα πιο ευέλικτο ενεργειακό σύστημα.

Οι βασικές ανάγκες είναι:

περισσότερες μονάδες αποθήκευσης,

ανάπτυξη αντλησιοταμιευτικών έργων,

αναβάθμιση ηλεκτρικών δικτύων,

περισσότερες διασυνδέσεις μεταξύ χωρών,

δυναμικά τιμολόγια,

μεταφορά της κατανάλωσης στις ώρες υψηλής πράσινης παραγωγής.

Η Ευρώπη έχει πλέον αποδείξει ότι μπορεί να παράγει μεγάλες ποσότητες φθηνής πράσινης ενέργειας. Το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι διαφορετικό: να μπορεί να την αποθηκεύει και να τη χρησιμοποιεί όταν πραγματικά τη χρειάζεται.

Η «καμπύλη πάπιας» αποτελεί ουσιαστικά την υπενθύμιση ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν κερδίζεται μόνο με περισσότερα φωτοβολταϊκά, αλλά με ένα ολόκληρο σύστημα που μπορεί να διαχειριστεί την αβεβαιότητα της παραγωγής.