Η γήρανση αλλάζει το δημογραφικό τοπίο της Ευρώπης

Η έκθεση επισημαίνει ότι η Ευρώπη μεταβάλλεται όχι μόνο επειδή οι πολίτες της ζουν περισσότερο –με το προσδόκιμο ζωής να διαμορφώνεται στα 81,5 έτη το 2024– αλλά κυρίως λόγω της συνεχούς υποχώρησης των γεννήσεων.

Από το 2012 και μετά, οι θάνατοι υπερβαίνουν κάθε χρόνο τις γεννήσεις, με αποτέλεσμα η πληθυσμιακή αύξηση των τελευταίων ετών να οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στη θετική καθαρή μετανάστευση.

Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκαθαρίζει ότι, παρότι η μετανάστευση μπορεί να συμβάλει στην κάλυψη ελλείψεων στην αγορά εργασίας, δεν αρκεί για να αναστρέψει τη συνολική δημογραφική τάση.

Η Ελλάδα στις πιο γηρασμένες κοινωνίες της Ευρώπης

Η Ελλάδα κατατάσσεται μεταξύ των κρατών-μελών με τον πιο γερασμένο πληθυσμό.

Η διάμεση ηλικία των κατοίκων της είναι η τέταρτη υψηλότερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την Ιταλία, τη Βουλγαρία και την Πορτογαλία, ενώ η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις ως προς τη γονιμότητα.

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι ακόμη και μια μελλοντική αύξηση των γεννήσεων δύσκολα θα μπορούσε να αλλάξει ουσιαστικά την εικόνα, καθώς η ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού έχει ήδη μεταβληθεί και οι δημογραφικές εξελίξεις χαρακτηρίζονται από μεγάλη χρονική αδράνεια.

Περιφέρειες που χάνουν διαρκώς πληθυσμό

Παράλληλα, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες όπου σημαντικές γεωγραφικές περιοχές καταγράφουν συνεχή πληθυσμιακή συρρίκνωση, μαζί με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τις χώρες της Βαλτικής, την ανατολική Γερμανία και τη νότια Ιταλία.

Σε αρκετές ελληνικές περιφέρειες, ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά περισσότερο από 30 ποσοστιαίες μονάδες έως το 2050.

Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι ολοένα λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να στηρίξουν έναν αυξανόμενο αριθμό συνταξιούχων, γεγονός που αναμένεται να ασκήσει μεγαλύτερες πιέσεις στα ασφαλιστικά συστήματα, στις υπηρεσίες υγείας, στην κοινωνική φροντίδα και στις τοπικές υποδομές.

Η αγορά εργασίας αποτελεί το μεγαλύτερο περιθώριο ενίσχυσης

Η έκθεση τονίζει ότι η αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στην αύξηση των γεννήσεων ή στη μετανάστευση.

Αντίθετα, θεωρεί ότι η σημαντικότερη αναξιοποίητη πηγή εργατικού δυναμικού βρίσκεται ήδη μέσα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Σήμερα περίπου το 20% των ατόμων παραγωγικής ηλικίας παραμένει εκτός αγοράς εργασίας, ενώ εξακολουθεί να υπάρχει διαφορά περίπου 10 ποσοστιαίων μονάδων στην απασχόληση μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Παράλληλα, περίπου οκτώ εκατομμύρια νέοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν εργάζονται, δεν σπουδάζουν και δεν συμμετέχουν σε προγράμματα εκπαίδευσης ή κατάρτισης.

Οι υπολογισμοί της έκθεσης δείχνουν ότι εάν όλα τα κράτη-μέλη εμφάνιζαν ποσοστά συμμετοχής στην αγορά εργασίας αντίστοιχα με εκείνα της Σουηδίας, η προβλεπόμενη μείωση του εργατικού δυναμικού έως το 2070 θα περιοριζόταν από 33,2 εκατομμύρια άτομα σε μόλις 5,9 εκατομμύρια.

Η στέγαση συνδέεται πλέον με το δημογραφικό

Για πρώτη φορά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εντάσσει ευθέως τη στεγαστική πολιτική στη δημογραφική στρατηγική της.

Η έκθεση επισημαίνει ότι το υψηλό κόστος κατοικίας αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους που οι νέοι καθυστερούν να δημιουργήσουν οικογένεια και να αποκτήσουν παιδιά.

Χαρακτηριστικό είναι ότι σχεδόν οι μισοί Ευρωπαίοι ηλικίας 18 έως 34 ετών εξακολουθούν να διαμένουν με τους γονείς τους.

Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζεται ότι το ευρωπαϊκό σχέδιο για την προσιτή κατοικία αποσκοπεί στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών, στην ενίσχυση των επενδύσεων στον κλάδο και στη στήριξη των περιοχών που αντιμετωπίζουν εντονότερα προβλήματα.

Δημογραφία και ευρωπαϊκοί πόροι

Η έκθεση προτείνει ακόμη η δημογραφική διάσταση να αποτελέσει βασικό άξονα του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034.

Στόχος είναι οι κυβερνήσεις να ενσωματώνουν τις δημογραφικές εξελίξεις στα εθνικά και περιφερειακά αναπτυξιακά σχέδια, ώστε μεγαλύτερο μέρος των ευρωπαϊκών πόρων να κατευθύνεται σε περιοχές που αντιμετωπίζουν γήρανση του πληθυσμού ή συνεχή πληθυσμιακή συρρίκνωση.

Η βασική διαπίστωση της έκθεσης είναι ότι η δημογραφική πρόκληση δεν αποτελεί πλέον ένα ζήτημα του μέλλοντος, αλλά μια πραγματικότητα που θα επηρεάσει την ανάπτυξη, την αγορά εργασίας, τα δημόσια οικονομικά και τη συνοχή των ευρωπαϊκών κοινωνιών τις επόμενες δεκαετίες.