Ωστόσο, εξίσου επείγουσα είναι και η ανάγκη για ισχυρότερη οικονομική ανάπτυξη στην Ευρώπη, καθώς μια ισχυρή βιομηχανική και τεχνολογική βάση αποτελεί προϋπόθεση για την ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία σε έναν ολοένα πιο επικίνδυνο κόσμο. Οι σημαντικές εκθέσεις για την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ από τον πρώην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Mario Draghi και για τα κενά της ενιαίας αγοράς από τον πρώην πρωθυπουργό της Ιταλίας Enrico Letta ανέδειξαν σοβαρές αδυναμίες και πρότειναν τις αναγκαίες λύσεις.

Παρόλα αυτά, πέρα από τον θόρυβο που προκάλεσαν όταν δημοσιεύθηκαν, οι διαπιστώσεις των Draghi και Letta ουσιαστικά δεν επηρέασαν την ευρωπαϊκή πολιτική ατζέντα. Σχεδόν καμία από τις προτάσεις τους δεν έχει εφαρμοστεί και αυτή η αδράνεια αποτυπώνεται ξεκάθαρα και στα μακροοικονομικά στοιχεία. Προφανώς, οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν ότι υπάρχουν υπερβολικά πολλά άλλα ζητήματα που απαιτούν προσοχή, με αποτέλεσμα οι προκλήσεις ανταγωνιστικότητας και παραγωγικότητας να παραμένουν στο περιθώριο.

Αυτό όμως δεν αποτελεί καθόλου καθησυχαστική δικαιολογία. Οι ευρωπαίοι ηγέτες οφείλουν να εγκαταλείψουν τις αυταπάτες τους και να αντιληφθούν το μέγεθος του προβλήματος. Με χαμηλή ανάπτυξη, επίμονα δημοσιονομικά ελλείμματα και υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους, τα κράτη-μέλη της ΕΕ δεν θα μπορέσουν να αυξήσουν ουσιαστικά τις αμυντικές δαπάνες διατηρώντας ταυτόχρονα τα κοινωνικά τους συστήματα τα επόμενα χρόνια. Η κατάσταση επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο από τη δημογραφική εξέλιξη, καθώς ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας στην Ευρώπη αναμένεται να μειωθεί κατά περίπου 12% μέσα στην επόμενη δεκαετία, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τα δημόσια οικονομικά και περιορίζοντας τους διαθέσιμους πόρους.

Και οι ανάγκες είναι τεράστιες, καθώς οι αμυντικές δαπάνες στις περισσότερες χώρες της ΕΕ παραμένουν καθηλωμένες κοντά στο 2% του ΑΕΠ. Ωστόσο, τα γεγονότα των τελευταίων 15 μηνών κατέστησαν σαφές ότι η Ευρώπη δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να καθυστερεί σημαντικές επενδύσεις στην ασφάλεια και στην αμυντική της βιομηχανία. Μόλις πριν από λίγους μήνες, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump απείλησε να καταλάβει τη Γροιλανδία, έδαφος της Δανίας και μέλους του NATO. Πιο πρόσφατα, η δυσαρέσκειά του για την άρνηση της Ευρώπης να συμμετάσχει στον πόλεμο κατά του Ιράν δημιούργησε σοβαρές αμφιβολίες για το κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υπερασπίζονταν την Ευρώπη σε περίπτωση ανάγκης.

Οι Ευρωπαίοι πρέπει να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα. Η ήπειρος προσπαθεί ταυτόχρονα να διασφαλίσει τη φυσική της ασφάλεια, να ενισχύσει την αποτρεπτική της ισχύ απέναντι σε πιθανούς αντιπάλους — κυρίως τη Ρωσία — να αποανθρακοποιήσει την οικονομία της και να συνεχίσει να στηρίζει έναν από τους γηραιότερους πληθυσμούς στον κόσμο, ενώ παράλληλα βρίσκεται αντιμέτωπη με ασθενική ανάπτυξη, υψηλό χρέος και δημογραφική συρρίκνωση. Χωρίς βαθιές μεταρρυθμίσεις, αυτοί οι στόχοι δεν μπορούν να επιτευχθούν.

Υπάρχει πάντως και μια θετική εξέλιξη. Στη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Μάρτιο, οι ηγέτες των κρατών-μελών δεσμεύθηκαν να ολοκληρώσουν την ενιαία αγορά έως το τέλος του 2027. Αν πράγματι προχωρήσουν στις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται, τότε η δημοσιονομική και στρατηγική θέση της Ευρώπης μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά.

Το σημερινό πλαίσιο της ενιαίας αγοράς στηρίζει ήδη σχεδόν 60 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην Ευρώπη και έχει αποφέρει οικονομικά οφέλη που αντιστοιχούν περίπου στο 8%-9% του ΑΕΠ της ΕΕ. Η πλήρης ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς — μέσω της δημιουργίας πραγματικά ενιαίων αγορών για την ψηφιακή συνδεσιμότητα, την ενέργεια και τα επενδυτικά κεφάλαια — θα μπορούσε να προσθέσει επιπλέον 1%-2% στο ευρωπαϊκό ΑΕΠ μέσα στην επόμενη δεκαετία. Και αυτό θεωρείται μάλλον συντηρητική εκτίμηση. Σύμφωνα με την έκθεση Draghi, «οι εναπομείναντες εμπορικοί φραγμοί στην ΕΕ σημαίνουν ότι η Ευρώπη αφήνει ανεκμετάλλευτο περίπου το 10% του δυνητικού της ΑΕΠ».

Για να συμβεί όμως αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να τοποθετήσει την ανάπτυξη και τον οικονομικό δυναμισμό στην κορυφή των προτεραιοτήτων της. Άλλωστε, μόνο μέσα από την επιτυχία σε αυτό το πεδίο μπορεί να αποφευχθεί η αποτυχία σε τόσα άλλα.

Η Ευρώπη δεν είναι καταδικασμένη. Διαθέτει ταλέντο, πανεπιστήμια υψηλού επιπέδου και ισχυρό κράτος δικαίου — στοιχεία απαραίτητα για να αναπτυχθούν οι επιχειρήσεις. Το κοινό νόμισμα παραμένει ισχυρό και η ποιότητα ζωής εξακολουθεί να είναι από τις υψηλότερες στον κόσμο. Όμως, αντί αυτά τα πλεονεκτήματα να οδηγούν σε εφησυχασμό, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι βρίσκονται πλέον υπό απειλή. Η Ευρώπη οφείλει να αντιμετωπίσει τη μεγαλύτερη πρόκλησή της με την αίσθηση επείγοντος που πραγματικά απαιτείται.

Ο Carl Bildt διετέλεσε πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας.

Πηγή: Project Syndicate