|
Ενώ ορισμένοι
οικονομολόγοι δίσταζαν,
οι χώρες και οι ηγέτες
τους προχώρησαν σε
πειραματισμούς. Τα
αποτελέσματα είναι
μικτά.
Το 1978, ο τότε ηγέτης
της Κίνας Ντενγκ
Σιαοπίνγκ ξεκίνησε τη
στρατηγική «μεταρρύθμιση
και άνοιγμα», οδηγώντας
στην ταχύτερη οικονομική
ανάπτυξη στην ανθρώπινη
ιστορία. Από τότε, το
πραγματικό εισόδημα του
μέσου Κινέζου έχει
αυξηθεί περίπου κατά 20
φορές και εκατοντάδες
εκατομμύρια άνθρωποι
έχουν βγει από τη
φτώχεια.
Πριν από 35 χρόνια, άλλη
μια δημογραφική
υπερδύναμη, η Ινδία,
ξεκίνησε επίσης
μεταρρυθμίσεις. Τα
αποτελέσματα ήταν
λιγότερο εντυπωσιακά από
της Κίνας, αλλά παρ’ όλα
αυτά σημαντικά: ο μέσος
Ινδός έχει σχεδόν πέντε
φορές υψηλότερο
πραγματικό εισόδημα από
το 1991.
Η Ινδία και η Κίνα δεν
είναι μόνες. Άλλες
χώρες—μεταξύ αυτών το
Βιετνάμ, το Μπαγκλαντές,
η Πολωνία και η
Τουρκία—έχουν αναπτυχθεί
ταχέως τις τελευταίες
δεκαετίες. Όμως πολλές
άλλες έχουν παραμείνει
στάσιμες.
Για παράδειγμα, η
Βραζιλία και το Μεξικό
επίσης σταθεροποίησαν
και άνοιξαν τις
οικονομίες τους τη
δεκαετία του 1990 (η
Βραζιλία λιγότερο από το
Μεξικό), αλλά η ανάπτυξη
υπήρξε υποτονική. Η Κίνα
έχει πλέον ξεπεράσει και
τις δύο σε κατά κεφαλήν
εισόδημα, παρότι
ξεκίνησε από πολύ
χαμηλότερη βάση.
Ανέκδοτα στοιχεία
μπορούν να
συστηματοποιηθούν.
Πρόσφατη μελέτη δείχνει
ότι εκτεταμένες
μεταρρυθμίσεις συχνά
προηγούνται επιταχύνσεων
ανάπτυξης. Ωστόσο, η
μεγάλη πλειονότητα αυτών
των μεταρρυθμίσεων δεν
οδηγεί τελικά σε τέτοια
επιτάχυνση. Η καλή
πολιτική είναι αναγκαία,
αλλά σπάνια επαρκής.
Αν αυτό ακούγεται
απογοητευτικό, είναι
γιατί πράγματι είναι.
Αλλά δεν είναι όλα
χαμένα. Μια άλλη ομάδα
οικονομολόγων—μεταξύ
αυτών ο νομπελίστας
Philippe
Aghion—έχει
δώσει κάποιες ενδείξεις
για το μυστήριο της
ανάπτυξης. Το κλειδί
βρίσκεται στις αυξήσεις
παραγωγικότητας, οι
οποίες μακροπρόθεσμα
προκύπτουν μόνο από
τεχνολογική καινοτομία.
Η καινοτομία, με τη
σειρά της, απαιτεί αυτό
που οι οικονομολόγοι
αποκαλούν «rents»:
υπερβολικά υψηλά κέρδη
που υπεραντισταθμίζουν
το κόστος των
καινοτόμων. Όμως, αν
αυτά τα κέρδη είναι
υπερβολικά, οι
καθιερωμένες
επιχειρήσεις
χρησιμοποιούν την
οικονομική και πολιτική
τους ισχύ για να
εμποδίσουν τους νέους
ανταγωνιστές. Πρόκειται
για μια λεπτή ισορροπία
που λίγες χώρες
καταφέρνουν να πετύχουν.
Οι επιχειρήσεις στις
αναπτυσσόμενες χώρες
σπάνια κάνουν καινοτομία
αιχμής τύπου
Google
ή Anthropic.
Για αυτές, το ζητούμενο
είναι η υιοθέτηση και
προσαρμογή τεχνολογιών
που έχουν ήδη αναπτυχθεί
αλλού. Αλλά ακόμη και
αυτό αποδεικνύεται
δύσκολο.
Οι αναπτυσσόμενες χώρες
έχουν σημειώσει μεγάλη
πρόοδο σε πολλούς
βασικούς παράγοντες
ανάπτυξης: η εκπαίδευση
έχει βελτιωθεί, το
προσδόκιμο ζωής έχει
αυξηθεί, οι επενδύσεις
έχουν ενισχυθεί και οι
θεσμοί σε πολλές
περιπτώσεις είναι
ισχυρότεροι από ό,τι
πριν από μία γενιά. Παρ’
όλα αυτά, η σύγκλιση
εισοδημάτων με τις
ανεπτυγμένες οικονομίες
παραμένει αργή ή
ανύπαρκτη.
Η μόνη πειστική εξήγηση
βρίσκεται στη βραδεία
διάχυση της τεχνολογίας,
όπως έχει υποστηρίξει ο
Ricardo
Hausmann
του Harvard.
Οι ιδέες μπορεί να
διασχίζουν τα σύνορα
ακαριαία, αλλά οι
παραγωγικές ικανότητες
όχι. Μπορώ να κατεβάσω
εγχειρίδια μηχανικής από
το διαδίκτυο, αλλά αυτό
δεν με κάνει μηχανικό.
Δεν μπορώ να χτίσω
γέφυρα αν δεν έχω
περάσει χρόνια δίπλα σε
μηχανικούς αποκτώντας
τεχνογνωσία.
Επιπλέον, οι παραγωγικές
ικανότητες είναι συχνά
εξειδικευμένες σε
συγκεκριμένους τομείς
και δεν αναπτύσσονται αν
δεν υπάρχει αντίστοιχη
ζήτηση. Οι κατασκευαστές
βιολιών υπάρχουν μόνο σε
χώρες με βιομηχανία
βιολιών.
Αυτό έχει συνέπειες για
την πολιτική. Οι αγορές
από μόνες τους ίσως δεν
δημιουργούν τις
ικανότητες που
απαιτούνται για
τεχνολογική αναβάθμιση.
Τα κράτη χρειάζεται να
συντονίζουν επενδύσεις,
να παρέχουν τομεακά
δημόσια αγαθά και
εξειδικευμένη κατάρτιση,
και να δημιουργούν
περιβάλλον όπου η
καινοτομία επιβραβεύεται
χωρίς να επιτρέπεται
στους κατεστημένους
παίκτες να εμποδίζουν
τον ανταγωνισμό.
Η επίλυση του αινίγματος
της ανάπτυξης είναι
δύσκολη. Αλλά το ίδιο
είναι και η θεραπεία του
καρκίνου. Αυτό όμως δεν
εμπόδισε τους
επιστήμονες να
προσπαθήσουν και να
προχωρήσουν.
Οι οικονομολόγοι έχουν
επίσης προχωρήσει, έστω
και αργά. Μπορούν να
συνεχίσουν να προχωρούν,
εφόσον επικεντρωθούν στα
σωστά ζητήματα. Η
πρόκληση, όπως λέει ο
Pritchett,
είναι να ενταχθούν οι
άνθρωποι «στην
παραγωγικότητα». Η
πολυπλοκότητα είναι
απογοητευτική, αλλά
λιγότερο απογοητευτική
από το να συνεχίζουμε να
διαβάζουμε μελέτες για
κότες και γουρούνια ενώ
δισεκατομμύρια άνθρωποι
παραμένουν στη φτώχεια.
Ο Andrés
Velasco,
πρώην υπουργός
Οικονομικών της Χιλής,
είναι κοσμήτορας της
Σχολής Δημόσιας
Πολιτικής στο
London
School
of
Economics.
Πηγή: Project Syndicate
|
