Η παγκόσμια οικονομία έχει αποκτήσει μια αξιοσημείωτη εξάρτηση από τις επενδύσεις της Silicon Valley. Σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος με το Ιράν επιβαρύνει την οικονομική δραστηριότητα, οι δαπάνες για υποδομές τεχνητής νοημοσύνης λειτουργούν ως βασικό αντίβαρο στην υποτονική ανάπτυξη.

Οι επιπτώσεις έχουν ήδη διαχυθεί πολύ πέρα από τις ΗΠΑ. Η Κίνα, η Ταϊβάν και η Νότια Κορέα επωφελούνται από την εκρηκτική ζήτηση για μικροεπεξεργαστές, εξοπλισμό διακομιστών και ηλεκτρονικά συστήματα. Το Βιετνάμ και το Μεξικό ενισχύουν τις εξαγωγές τους μέσω της συμμετοχής τους στην αλυσίδα παραγωγής και συναρμολόγησης, ενώ η Μαλαισία, η Ταϊλάνδη και η Αυστραλία αναπτύσσουν δικές τους υποδομές κέντρων δεδομένων.

Ακόμη και οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες συμμετέχουν σε αυτή την επενδυτική αλυσίδα, προμηθεύοντας εξειδικευμένο εξοπλισμό ηλεκτροδότησης, ψύξης και διαχείρισης ενέργειας, απαραίτητο για τη λειτουργία των μεγάλων υπολογιστικών εγκαταστάσεων.

Επομένως, η σημερινή άνθηση δεν αφορά αποκλειστικά τις αποτιμήσεις των αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών. Έχει μετατραπεί σε σημαντική πηγή εσόδων και εξαγωγικής ανάπτυξης για ένα ευρύ φάσμα οικονομιών.

Η χρηματιστηριακή αναταραχή αποκαλύπτει την ευπάθεια του μοντέλου

Οι πρόσφατες έντονες διακυμάνσεις στις διεθνείς αγορές έφεραν στο προσκήνιο τους κινδύνους αυτής της εξάρτησης. Η ανησυχία ενισχύθηκε μετά τη νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, καθώς εκφράζονται φόβοι ότι το νέο πολιτικό περιβάλλον θα μπορούσε να επιβραδύνει την ανάπτυξη κέντρων δεδομένων μέσω αυστηρότερων περιορισμών ή καθυστερήσεων στις σχετικές επενδύσεις.

Στην αναταραχή προστέθηκε και η υπόθεση γύρω από την Nvidia, έναν από τους κεντρικούς πυλώνες του οικοσυστήματος της τεχνητής νοημοσύνης, τόσο λόγω της χρηματοοικονομικής της ισχύος όσο και εξαιτίας της κυρίαρχης θέσης της στους προηγμένους μικροεπεξεργαστές.

Παρότι οι μετοχές ανέκαμψαν εν μέρει τις τελευταίες ημέρες, οι βασικοί δείκτες εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά από τα πρόσφατα υψηλά τους. Ο Nasdaq έκλεισε την Τρίτη 10% χαμηλότερα από το υψηλότερο επίπεδο που είχε καταγράψει από την αρχή του έτους. Στην Ασία, ο ιαπωνικός Nikkei 225 υποχώρησε κατά 16%, ενώ ο νοτιοκορεατικός Kospi, με σημαντική συμμετοχή εταιρειών όπως η Samsung Electronics και η SK Hynix, κατέγραψε απώλειες 42%.

Οι χρηματιστηριακές απώλειες δεν αποτελούν από μόνες τους ένδειξη ότι η επενδυτική έκρηξη έχει ολοκληρώσει τον κύκλο της. Αναδεικνύουν, ωστόσο, πόσο ευάλωτες έχουν γίνει οι αγορές και οι οικονομίες σε οποιαδήποτε αμφισβήτηση της βιωσιμότητας των τεράστιων επενδύσεων στην AI.

Εκρηκτική αύξηση των εξαγωγών στην Ασία

Προς το παρόν, η πραγματική οικονομία εξακολουθεί να απολαμβάνει τα οφέλη της επενδυτικής δραστηριότητας. Τα στοιχεία για το διεθνές εμπόριο δείχνουν ότι η ζήτηση για τεχνολογικό εξοπλισμό παραμένει εξαιρετικά ισχυρή, τροφοδοτώντας τις εξαγωγές των ασιατικών οικονομιών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της CEIC, οι κινεζικές εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 35% σε ετήσια βάση τον Οκτώβριο. Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η άνοδος στη Νότια Κορέα, όπου έφθασε το 93%, ενώ διψήφια ποσοστά αύξησης καταγράφηκαν επίσης στην Ιαπωνία, την Ταϊβάν και τη Σιγκαπούρη.

Η Capital Economics εκτιμά ότι η ισχυρή εξαγωγική δραστηριότητα οδηγεί το παγκόσμιο εμπόριο προς την καλύτερη περίοδο ετήσιας ανάπτυξής του από την εποχή της υπερπαγκοσμιοποίησης στις αρχές της δεκαετίας του 1990, εάν εξαιρεθούν οι έκτακτες ανακάμψεις μετά την πανδημία και τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008-2009.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η εντυπωσιακή επίδοση στηρίζεται σε εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό προϊόντων. Σύμφωνα με την ίδια εταιρεία, έως και το 80% της πρόσφατης αύξησης των εξαγωγών αφορά αγαθά που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη.

Αυτό σημαίνει ότι η ανθεκτικότητα του παγκόσμιου εμπορίου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνέχιση των αμερικανικών επενδύσεων σε κέντρα δεδομένων. Εάν οι τεχνολογικοί όμιλοι περιορίσουν τις δαπάνες τους, οι επιπτώσεις θα μεταφερθούν άμεσα στις χώρες που προμηθεύουν τον απαιτούμενο εξοπλισμό.

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος για οικονομίες όπως η Κίνα και η Νότια Κορέα, όπου η εγχώρια κατανάλωση παραμένει αδύναμη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια υποχώρηση των εξαγωγών θα μπορούσε να προκαλέσει πολύ εντονότερη επιβράδυνση, καθώς θα ήταν δύσκολο να αντισταθμιστεί από την εσωτερική ζήτηση.

Πολιτικοί, χρηματοδοτικοί και επιχειρηματικοί κίνδυνοι

Η πορεία των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις τεχνολογικές εξελίξεις. Πολιτικές αποφάσεις και ρυθμιστικές παρεμβάσεις μπορούν να καθυστερήσουν ή να περιορίσουν την κατασκευή νέων κέντρων δεδομένων, ενώ η άνοδος των επιτοκίων θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης των σχεδίων επέκτασης.

Εξίσου σημαντικός είναι ο κίνδυνος απογοήτευσης από τα οικονομικά αποτελέσματα των εταιρειών του κλάδου. Εάν τα έσοδα από τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης δεν αυξηθούν με ρυθμούς ανάλογους των τεράστιων κεφαλαιουχικών δαπανών, οι επενδυτές ενδέχεται να αμφισβητήσουν την απόδοση των κεφαλαίων που έχουν ήδη τοποθετηθεί.

Οι επενδύσεις σε υποδομές AI έχουν αποκτήσει τέτοια κλίμακα, ώστε συγκρίνονται πλέον με προηγούμενες μεγάλες περιόδους κατασκευής υποδομών, όπως εκείνη των σιδηροδρόμων. Η διατήρηση, ωστόσο, ενός τόσο υψηλού ρυθμού ανάπτυξης δεν είναι αυτονόητη.

Όπως επισημαίνει ο Μαρσέλ Τίλιαντ, επικεφαλής οικονομολόγος της Capital Economics για την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού, εάν οι επενδύσεις στα κέντρα δεδομένων επιβραδυνθούν, οι κεφαλαιουχικές δαπάνες για την τεχνητή νοημοσύνη θα πάψουν να λειτουργούν ως μοχλός ενίσχυσης του παγκόσμιου εμπορίου και θα μετατραπούν σε παράγοντα επιβάρυνσής του.

Το προηγούμενο της φούσκας του διαδικτύου

Η σύγκριση με τη χρηματιστηριακή φούσκα των εταιρειών διαδικτύου στις αρχές της δεκαετίας του 2000 αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Τότε, η κατάρρευση των τεχνολογικών μετοχών συνοδεύτηκε από απότομη μείωση των επιχειρηματικών επενδύσεων στις ΗΠΑ, περιορισμό της κατανάλωσης και σημαντική πτώση των εισαγωγών.

Η επίδραση δεν περιορίστηκε στην αμερικανική οικονομία. Οι χώρες της Ασίας που προμήθευαν τις ΗΠΑ με τεχνολογικό εξοπλισμό βρέθηκαν αντιμέτωπες με απότομη συρρίκνωση της εξωτερικής ζήτησης.

Σύμφωνα με την Oxford Economics, οι αμερικανικές εισαγωγές εξοπλισμού τεχνολογίας πληροφοριών, ως ποσοστό του ΑΕΠ, μειώθηκαν κατά 55% μέσα σε δύο χρόνια από το υψηλό που είχαν καταγράψει στα μέσα του 2000.

Η κατάρρευση της τεχνολογικής επενδυτικής δραστηριότητας μεταφέρθηκε γρήγορα στο διεθνές εμπόριο, το οποίο κατέγραψε κατακόρυφη πτώση. Το 2001 η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη περιορίστηκε μόλις στο 2%, επίπεδο που παραπέμπει σε συνθήκες παγκόσμιας ύφεσης.

Η σημερινή κατάσταση παρουσιάζει ομοιότητες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μια αντίστοιχη εξέλιξη είναι αναπόφευκτη. Η διαφορά είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη ενσωματωθεί σε πολύ μεγαλύτερο εύρος επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και έχει δημιουργήσει μια ακόμη πιο εκτεταμένη διεθνή αλυσίδα προμηθευτών και επενδύσεων.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η επενδυτική έκρηξη της AI έχει πάψει να αποτελεί αποκλειστικά μια ιστορία αποτιμήσεων στη Wall Street. Έχει εξελιχθεί σε σημαντικό στήριγμα του παγκόσμιου εμπορίου και της οικονομικής ανάπτυξης. Επομένως, εάν οι προσδοκίες για την τεχνητή νοημοσύνη αποδειχθούν υπερβολικές και οι επενδύσεις υποχωρήσουν απότομα, οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι πολύ ευρύτερες από μια διόρθωση στις τεχνολογικές μετοχές, πλήττοντας οικονομίες που σήμερα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη διατήρηση αυτής της άνθησης.