Για την Ευρώπη, οι εξελίξεις έχουν ιδιαίτερη σημασία. Από τις τιμές της ενέργειας μέχρι τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις διατλαντικές σχέσεις, η ευρωπαϊκή ήπειρος έχει πολλά να διακυβεύσει από όσα θα ακολουθήσουν στην Ουάσιγκτον. Πέντε είναι τα βασικά μέτωπα που αξίζει να παρακολουθήσει.

1. Η Ευρώπη κινδυνεύει να γίνει αποδέκτης της οργής του Trump

Αρκετοί έμπειροι παρατηρητές θεωρούν ότι η νέα πολιτική πραγματικότητα μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη ένταση στις σχέσεις ΗΠΑ και Ευρώπης.

«Πρέπει να προετοιμαστούμε όχι για πιο αρμονικές διατλαντικές σχέσεις, αλλά για περισσότερες αντιπαραθέσεις και ακόμη περισσότερες απαιτήσεις του Trump από την Ευρώπη», προειδοποίησε ο Wolfgang Ischinger, βετεράνος Γερμανός διπλωμάτης και επί σειρά ετών επικεφαλής της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου.

Οι Δημοκρατικοί θα έχουν πλέον περισσότερα περιθώρια να αμφισβητούν τις επιλογές του Αμερικανού προέδρου μέσω των διαδικασιών έγκρισης των κρατικών δαπανών, αυστηρότερων κοινοβουλευτικών ακροάσεων και ερευνών. Παράλληλα, αναμένεται να επιχειρήσουν να επιβάλουν αυστηρότερους όρους σε νομοθετικές πρωτοβουλίες που θα προωθεί ο Λευκός Οίκος.

Ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος διαθέτει σημαντικές συνταγματικές αρμοδιότητες στην εξωτερική πολιτική, τη διπλωματία, την εθνική ασφάλεια και το εμπόριο. Ο Trump έχει ήδη αξιοποιήσει αυτές τις εξουσίες, προχωρώντας σε εκτελεστικές αποφάσεις και χρησιμοποιώντας αμφιλεγόμενες νομικές ερμηνείες για να παρακάμπτει το Κογκρέσο.

«Ο Trump ελέγχει τη χρήση στρατιωτικής ισχύος, έχει τον έλεγχο των δασμών και των εμπορικών συμφωνιών, ενώ διαθέτει και το ισχυρό επικοινωνιακό βήμα της προεδρίας. Ακόμη και αν οι Δημοκρατικοί ελέγχουν και τα δύο σώματα του Κογκρέσου, μπορεί να ασκήσει βέτο σε νομοσχέδια», σημείωσε ο Phil Gordon, πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της πρώην αντιπροέδρου Kamala Harris.

Το πιθανότερο είναι ότι η αντιπαράθεση θα ενταθεί. Ο Trump θα θελήσει να αποδείξει ότι εξακολουθεί να έχει τον πρώτο λόγο και να διατηρήσει την εικόνα του ισχυρού ηγέτη. Το διεθνές πεδίο προσφέρει άλλωστε περισσότερες δυνατότητες επίδειξης ισχύος σε σχέση με το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό.

Η Ευρώπη βρίσκεται εδώ και καιρό στο στόχαστρο του ίδιου και των υποστηρικτών του κινήματος MAGA, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι επιδιώκουν να τη «σώσουν» από τις δικές της πολιτικές επιλογές. Με δεδομένο ότι απομένουν μόλις δύο χρόνια μέχρι τις επόμενες προεδρικές εκλογές, η πίεση προς τους Ευρωπαίους ενδέχεται να ενταθεί.

2. Ανάσα για την Ουκρανία, αλλά όχι άμεση λύση

Οι περισσότεροι κορυφαίοι Δημοκρατικοί έχουν σταθερά υποστηρίξει τη συνέχιση της αμερικανικής στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Παρουσιάζουν τη στήριξη στο Κίεβο ως ζήτημα υπεράσπισης της δημοκρατίας και του διεθνούς δικαίου, αλλά και ως επιλογή που εξυπηρετεί τα συμφέροντα εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ.

Η νέα σύνθεση του Κογκρέσου μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την επανενίσχυση της αμερικανικής βοήθειας. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ο Volodymyr Zelenskyy θα πρέπει να περιμένει άμεση ανατροπή της σημερινής κατάστασης.

«Δεν πρέπει να περιμένουμε μια άμεση σωτηρία για τον Zelenskyy», προειδοποίησε η Bronwen Maddox, διευθύντρια του βρετανικού think tank Chatham House. Όπως εξήγησε, ακόμη και αν οι Δημοκρατικοί αποφασίσουν να αυξήσουν τη βοήθεια προς το Κίεβο, συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής ενίσχυσης, θα χρειαστούν μήνες ή ακόμη και χρόνια μέχρι να υλοποιηθούν οι σχετικές αποφάσεις.

Για την Ουκρανία, όμως, ο χρόνος είναι κρίσιμος. Η χώρα χρειάζεται άμεση στρατιωτική υποστήριξη, κυρίως πυραύλους Patriot για την ενίσχυση της αεράμυνάς της, προκειμένου να αντιμετωπίσει τον χειμώνα και τη συνεχιζόμενη ρωσική επιθετικότητα.

3. Μια ειρηνευτική συμφωνία με τους όρους του Trump

Ο Trump έχει παρουσιάσει τον εαυτό του ως πρόεδρο της ειρήνης, υποστηρίζοντας επανειλημμένα ότι έχει συμβάλει στον τερματισμό οκτώ διεθνών συγκρούσεων. Έχει επίσης χαρακτηρίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία ως την ευκολότερη ειρηνευτική συμφωνία που θα μπορούσε να επιτευχθεί, ενώ το τελευταίο διάστημα επιρρίπτει όλο και μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης στον Ουκρανό πρόεδρο για την αποτυχία επίτευξης συμφωνίας.

Ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης Kurt Volker εκτιμά ότι ο Trump ενδέχεται να αγνοήσει τις αντιδράσεις του Κιέβου και των Ευρωπαίων συμμάχων και να προχωρήσει σε μονομερή χαλάρωση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, επιδιώκοντας παράλληλα την επανέναρξη επιχειρηματικών συμφωνιών.

Όπως ανέφερε, δεν αποκλείει ο Αμερικανός πρόεδρος να δώσει εντολή στο υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ να περιορίσει την εφαρμογή των κυρώσεων και να επιδιώξει νέες ενεργειακές συμφωνίες με τη Μόσχα. Ο Trump έχει ήδη συζητήσει με τον Vladimir Putin το ενδεχόμενο επιστροφής μεγάλων αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών στη ρωσική αγορά.

Σε ό,τι αφορά, πάντως, το ΝΑΤΟ και τις απειλές για περιορισμό της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, ο Volker θεωρεί ότι ο Trump ενδέχεται να περιοριστεί περισσότερο σε δηλώσεις παρά σε ουσιαστικές κινήσεις.

Εκτιμά ότι δεν αναμένονται σημαντικές αλλαγές ούτε ως προς την αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ ούτε ως προς τη μείωση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Όπως σημειώνει, ο Trump δεν διαθέτει ουσιαστική υποστήριξη για μια τέτοια επιλογή ούτε από τους Δημοκρατικούς ούτε από τους Ρεπουμπλικανούς, το Κογκρέσο ή τα μέσα ενημέρωσης.

4. Θα υποχωρήσουν οι τιμές της ενέργειας;

Η αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών στις ΗΠΑ δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα υπάρξει αποκλιμάκωση στις διεθνείς τιμές ενέργειας.

Τη Δευτέρα οι τιμές του πετρελαίου κατέγραψαν τη μεγαλύτερη ημερήσια πτώση από τον Αύγουστο. Ωστόσο, το Brent, το βασικό διεθνές σημείο αναφοράς, εξακολουθούσε να διαπραγματεύεται στα 108 δολάρια το βαρέλι.

Εάν ο Trump δεν καταφέρει να εξασφαλίσει μια ειρηνευτική συμφωνία με την Τεχεράνη που θα οδηγήσει στην επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, το ενεργειακό σοκ αναμένεται να συνεχιστεί. Η εξέλιξη αυτή διατηρεί υψηλό το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και επιβαρύνει περαιτέρω το κόστος διαβίωσης, με άμεσες συνέπειες και για τις πολιτικές ισορροπίες στις ευρωπαϊκές χώρες.

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην ενέργεια. Ο διευθύνων σύμβουλος της Ryanair, Michael O’Leary, προειδοποίησε ότι χωρίς συμφωνία για την αποκλιμάκωση της κρίσης, ο κλάδος των αερομεταφορών ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπος με πραγματική κρίση έως τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο.

Ο Trump βρίσκεται μπροστά σε δύσκολες επιλογές όσον αφορά το Ιράν: να επαναλάβει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, ελπίζοντας ότι η Τεχεράνη θα υποχωρήσει ή ότι θα καταρρεύσει το θεοκρατικό καθεστώς, να κάνει ο ίδιος πίσω ή να αποσυρθεί από την προσπάθεια, αφήνοντας άλλες δυνάμεις, όπως οι Ευρωπαίοι ή οι Ασιάτες, να διαχειριστούν την κρίση.

Μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη υψηλότερες τιμές ενέργειας και θα ήταν ιδιαίτερα αντιδημοφιλής στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Ωστόσο, η πολιτική ζημιά από την κρίση έχει ήδη αποτυπωθεί στο εκλογικό αποτέλεσμα.

5. Πολιτικό χάος στην Ουάσιγκτον και περιορισμένη ενασχόληση με τη διεθνή πολιτική

Υπάρχει και ένα ακόμη ενδεχόμενο: η πολιτική αντιπαράθεση στην Ουάσιγκτον να γίνει τόσο έντονη, ώστε να απορροφήσει σχεδόν όλη την προσοχή τόσο του Trump όσο και των Δημοκρατικών, αφήνοντας ελάχιστο χρόνο για άλλα ζητήματα, μεταξύ των οποίων και η εξωτερική πολιτική.

Η πρώην αντιπρόεδρος Kamala Harris είχε προειδοποιήσει τον προηγούμενο μήνα, σε συνέντευξή της σε podcast, ότι οι Δημοκρατικοί δεν θα πρέπει να επιχειρήσουν νέα διαδικασία παραπομπής του Trump, εφόσον ανακτήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου. Χαρακτήρισε μια τέτοια κίνηση κακή ιδέα.

Αντίστοιχα, ο Rahm Emanuel, πρώην δήμαρχος του Σικάγο, έχει καλέσει τους Δημοκρατικούς να αποφύγουν έναν ατέρμονο πολιτικό καβγά και να επικεντρωθούν σε συγκεκριμένες νομοθετικές προτεραιότητες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αντιμετώπιση του υψηλού κόστους διαβίωσης, η αύξηση του ομοσπονδιακού κατώτατου μισθού και η θέσπιση νέων κανόνων δεοντολογίας για τα τρία σκέλη της ομοσπονδιακής εξουσίας.

Παρά τις εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση, η αμερικανική πολιτική ιστορία δείχνει ότι η Ουάσιγκτον σπάνια αποφεύγει τις σφοδρές συγκρούσεις.

Μάλιστα, η αντιπαράθεση ενδέχεται να επεκταθεί και στο εσωτερικό των δύο μεγάλων κομμάτων. Όπως εκτιμά ο John F. Harris του POLITICO, τόσο οι Δημοκρατικοί όσο και οι Ρεπουμπλικανοί βρίσκονται μπροστά σε κρίσιμες επιλογές για το πώς θα διαμορφώσουν την πολιτική τους ταυτότητα στη μετα-Trump εποχή.

Η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία των Δημοκρατικών δεν σηματοδοτεί απλώς μια αλλαγή συσχετισμών στο Κογκρέσο. Ανοίγει μια περίοδο έντονης πολιτικής αβεβαιότητας, με πιθανές επιπτώσεις στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, στις σχέσεις με την Ευρώπη, στην Ουκρανία και στις διεθνείς ενεργειακές αγορές. Για την Ευρώπη, το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η Ουάσιγκτον θα παραμείνει προσηλωμένη στις διεθνείς εξελίξεις ή εάν η εσωτερική πολιτική σύγκρουση θα περιορίσει τη δυνατότητα και τη διάθεσή της να διαδραματίσει ενεργό ρόλο.

Πηγή: POLITICO