Η ανάλυση βασίζεται στη δημιουργία νέων δεικτών οικονομικής αβεβαιότητας για την Ελλάδα και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι αρνητικές επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στη στιγμή που εμφανίζεται ένα οικονομικό σοκ, αλλά επηρεάζουν την οικονομική δραστηριότητα για χρονικό διάστημα που μπορεί να ξεπεράσει ακόμη και τον έναν χρόνο.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ερευνητών, περίπου το ένα τρίτο του επενδυτικού κενού που εμφάνισε η Ελλάδα σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την περίοδο 2009-2015 μπορεί να αποδοθεί στην αυξημένη οικονομική αβεβαιότητα. Παράλληλα, εκτιμάται ότι έως και το 40% της μείωσης της απασχόλησης την περίοδο 2010-2013 συνδέεται με το ίδιο φαινόμενο.

Νέοι δείκτες για την αποτύπωση της αβεβαιότητας

Η μελέτη αξιοποιεί τρεις νέους δείκτες που προκύπτουν από τα στοιχεία της Έρευνας Οικονομικής Συγκυρίας.

Ο πρώτος βασίζεται στη διασπορά των επιχειρηματικών προσδοκιών, θεωρώντας ότι όσο μεγαλύτερη είναι η απόκλιση στις εκτιμήσεις των επιχειρήσεων τόσο υψηλότερη είναι η αβεβαιότητα.

Ο δεύτερος δείκτης μετρά τα σφάλματα στις προβλέψεις των επιχειρήσεων για τη μελλοντική πορεία της δραστηριότητάς τους, ενώ ο τρίτος στηρίζεται στις ίδιες τις εκτιμήσεις των επιχειρήσεων σχετικά με το πόσο δύσκολο θεωρούν να προβλέψουν την εξέλιξη της ανάπτυξής τους.

Η ανάλυση δείχνει ότι η ελληνική οικονομία έχει περάσει διαδοχικές περιόδους έντονης αβεβαιότητας, οι οποίες συνδέθηκαν με οικονομικές κρίσεις, πολιτικές εξελίξεις, χρηματοπιστωτικές αναταράξεις αλλά και διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις.

Παράλληλα, διαπιστώνεται ότι το μέγεθος της επιχείρησης επηρεάζει σημαντικά τον βαθμό έκθεσης στην αβεβαιότητα, καθώς οι πολύ μικρές επιχειρήσεις εμφανίζουν σταθερά υψηλότερα επίπεδα αβεβαιότητας σε σχέση με τις μεγαλύτερες.

Οι επιπτώσεις σε επενδύσεις και απασχόληση

Σύμφωνα με τη μελέτη, μια απρόσμενη αύξηση της οικονομικής αβεβαιότητας κατά μία τυπική απόκλιση οδηγεί σε άμεση μείωση των επενδύσεων κατά περίπου 200 εκατ. ευρώ. Η αρνητική αυτή επίδραση γίνεται αισθητή ήδη από τα πρώτα τρίμηνα μετά το σοκ και μπορεί να διαρκέσει έως και δύο χρόνια.

Την ίδια στιγμή, η απασχόληση εμφανίζει επίσης σημαντική αρνητική αντίδραση, με τη μεγαλύτερη επίπτωση να καταγράφεται περίπου τρία τρίμηνα μετά την αρχική διαταραχή.

Ιδιαίτερα ευάλωτοι εμφανίζονται οι κλάδοι των Υπηρεσιών και της Βιομηχανίας. Η μελέτη εκτιμά ότι η έντονη αβεβαιότητα που επικράτησε στα πρώτα χρόνια της ελληνικής κρίσης συνέβαλε στη μείωση των επενδύσεων στη βιομηχανία κατά περίπου 500 εκατ. ευρώ μέσα σε δύο χρόνια, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο της συνολικής πτώσης των επενδύσεων στον κλάδο εκείνη την περίοδο.

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις δέχονται το μεγαλύτερο πλήγμα

Η έρευνα αναδεικνύει ότι οι επιπτώσεις της αβεβαιότητας δεν είναι ίδιες για όλες τις επιχειρήσεις.

Όταν οι επιχειρηματικές προσδοκίες είναι απαισιόδοξες ή ουδέτερες, η αβεβαιότητα λειτουργεί αποτρεπτικά για νέες επενδύσεις. Αντίθετα, στις επιχειρήσεις που διατηρούν αισιόδοξες προσδοκίες, η επίδραση εμφανίζεται σημαντικά ασθενέστερη.

Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στην αγορά εργασίας, καθώς οι επιχειρήσεις με αρνητικές προσδοκίες περιορίζουν ευκολότερα τις προσλήψεις σε περιόδους αυξημένης αβεβαιότητας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το εύρημα ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις επηρεάζονται δυσανάλογα περισσότερο από τις μεγάλες. Όσον αφορά τις επενδύσεις, η αβεβαιότητα φαίνεται να λειτουργεί ως σημαντικό εμπόδιο κυρίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, περιορίζοντας τις δυνατότητες ανάπτυξης και επέκτασής τους.

Αντίστοιχα, στην απασχόληση, οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις εμφανίζονται πιο ευάλωτες, ενώ οι μεγαλύτερες διαθέτουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και έχουν περισσότερες δυνατότητες να διατηρούν το προσωπικό τους ακόμη και σε περιόδους έντονων διακυμάνσεων της οικονομικής δραστηριότητας.

Η σημασία της έγκαιρης παρακολούθησης

Το ΙΟΒΕ υπογραμμίζει ότι η ανάπτυξη νέων εργαλείων μέτρησης της οικονομικής αβεβαιότητας μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην καλύτερη κατανόηση των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις και η οικονομία συνολικά.

Η συστηματική παρακολούθηση των σχετικών δεικτών μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης, επιτρέποντας τόσο στις επιχειρήσεις όσο και στους φορείς οικονομικής πολιτικής να προσαρμόζουν έγκαιρα τις αποφάσεις τους.

Όπως επισημαίνει η μελέτη, η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της οικονομικής αβεβαιότητας μπορεί να συμβάλει στη στήριξη των επενδύσεων, στη διατήρηση της απασχόλησης και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ελληνικής οικονομίας απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις.