Η ανάγκη για νέα παρέμβαση αποτυπώνεται και στον αριθμό των προγραμματισμένων πλειστηριασμών, οι οποίοι, σύμφωνα με τα στοιχεία της πλατφόρμας e-auction, ξεπερνούν τους 10.000 έως το καλοκαίρι του 2027.

Το απόθεμα των κόκκινων δανείων παραμένει πάνω από τα 72 δισ. ευρώ

Σχεδόν μία δεκαετία μετά την κορύφωση της κρίσης των κόκκινων δανείων, η προσπάθεια εξυγίανσης του ιδιωτικού χρέους εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες. Τα στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους δείχνουν ότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια παραμένουν σταθερά πάνω από τα 72 δισ. ευρώ τα τελευταία δύο χρόνια.

Αντίστοιχα, τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος καταδεικνύουν ότι μέχρι τον Ιούνιο του 2026 οι ρυθμίσεις που είχαν πραγματοποιηθεί αντιστοιχούσαν μόλις στο 22,1% του συνολικού χαρτοφυλακίου που διαχειρίζονται οι servicers για λογαριασμό των funds.

Η εικόνα του πρώτου εξαμήνου του 2026 είναι ενδεικτική των δυσκολιών. Οι αποπληρωμές δανείων, οι ρευστοποιήσεις εξασφαλίσεων και οι διαγραφές ανοιγμάτων από τους διαχειριστές πιστώσεων ανήλθαν συνολικά σε 1,8 δισ. ευρώ. Ωστόσο, η συνολική αξία των κόκκινων δανείων μειώθηκε μόλις κατά 161 εκατ. ευρώ σε σύγκριση με τον Δεκέμβριο του 2025.

Με άλλα λόγια, οι παρεμβάσεις και οι εισπράξεις δεν μεταφράζονται πλέον σε ανάλογη μείωση του προβληματικού χαρτοφυλακίου. Ένας από τους βασικούς λόγους είναι ότι σημαντικό μέρος των ρυθμίσεων αποτυγχάνει στην πράξη, με τους οφειλέτες να σταματούν την καταβολή των συμφωνημένων δόσεων λίγους μήνες μετά την υπογραφή της συμφωνίας.

Το μεγάλο πρόβλημα των ρυθμίσεων που δεν αντέχουν στον χρόνο

Το λεγόμενο «ξανακοκκίνισμα» των δανείων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες που εμποδίζουν την ταχύτερη αποκλιμάκωση του ιδιωτικού χρέους. Πάνω από το 30% των ρυθμίσεων, είτε μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού είτε μέσω απευθείας συμφωνιών με τους servicers, εγκαταλείπεται μέσα στους πρώτους μήνες.

Οι διαχειριστές πιστώσεων εντοπίζουν δύο βασικές αιτίες πίσω από αυτή την εξέλιξη.

Στην περίπτωση του εξωδικαστικού μηχανισμού, αρκετοί οφειλέτες επιδιώκουν πρωτίστως να ρυθμίσουν τις υποχρεώσεις τους προς το Δημόσιο, αξιοποιώντας τη δυνατότητα αποπληρωμής σε έως 240 δόσεις. Στη συνέχεια, όμως, διαπιστώνουν ότι αδυνατούν να ανταποκριθούν στο συνολικό ύψος των υποχρεώσεων που έχουν αναλάβει και εγκαταλείπουν τη ρύθμιση. Για ορισμένους servicers, τα ποσοστά αθέτησης σε αυτές τις περιπτώσεις φτάνουν ακόμη και το 50%, με αποτέλεσμα οι οφειλές να επανέρχονται σε καθεστώς καθυστέρησης.

Στις διμερείς ρυθμίσεις, το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως στην περιορισμένη ρευστότητα των οφειλετών και στη σημαντική άνοδο των τιμών των ακινήτων τα τελευταία χρόνια.

Όταν η ακίνητη περιουσία αυξάνεται, αλλά το εισόδημα δεν αρκεί

Μια ιδιαίτερα δύσκολη κατηγορία αποτελούν οι δανειολήπτες που απέκτησαν τις οφειλές τους κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Σήμερα, αρκετοί από αυτούς διαθέτουν ακίνητα των οποίων η εμπορική αξία έχει σχεδόν διπλασιαστεί σε σχέση με την περίοδο που δημιουργήθηκαν τα προβληματικά δάνεια. Την ίδια στιγμή, όμως, τα εισοδήματά τους δεν έχουν ακολουθήσει ανάλογη πορεία, ενώ η οφειλή έχει επιβαρυνθεί από τόκους και προσαυξήσεις καθυστέρησης.

Αυτό δημιουργεί μια σημαντική αναντιστοιχία ανάμεσα στην περιουσιακή κατάσταση και την πραγματική οικονομική δυνατότητα των οφειλετών. Ένας δανειολήπτης μπορεί να εμφανίζεται εύπορος με βάση την αξία του ακινήτου του, χωρίς όμως να διαθέτει τα απαραίτητα μηνιαία εισοδήματα για να εξυπηρετήσει μια ρύθμιση.

Η στάση των servicers στις διαπραγματεύσεις επηρεάζεται από την αξία των εξασφαλίσεων. Με βάση τους κανόνες που διέπουν τη διαδικασία, ο πιστωτής δεν μπορεί να βρεθεί σε δυσμενέστερη θέση από εκείνη στην οποία θα βρισκόταν εάν προχωρούσε σε ρευστοποίηση της περιουσίας του οφειλέτη. Έτσι, όταν η οφειλή υπερβαίνει την αξία του ακινήτου, η δυνατότητα σημαντικού «κουρέματος» περιορίζεται, καθώς ο servicer λαμβάνει υπόψη το ποσό που θα μπορούσε να ανακτήσει μέσω της εκποίησης.

Το πρόβλημα είναι εντονότερο για τους μεγαλύτερης ηλικίας δανειολήπτες, ιδιαίτερα όσους έχουν πλέον συνταξιοδοτηθεί και διαθέτουν χαμηλά εισοδήματα. Ακόμη και όταν υπάρχει διάθεση για συμφωνία, η μηνιαία δόση μπορεί να είναι απαγορευτική. Παράλληλα, η δυνατότητα επιμήκυνσης της αποπληρωμής περιορίζεται από την ηλικία του οφειλέτη, καθώς ως μέσο ανώτατο όριο για τη διάρκεια μιας ρύθμισης λαμβάνεται υπόψη το 72ο έτος.

Πρόκειται ουσιαστικά για ανθρώπους που διαθέτουν σημαντική ακίνητη περιουσία, αλλά όχι την απαιτούμενη ρευστότητα για να τη διατηρήσουν. Δεν μπορούν να εξασφαλίσουν μεγάλο «κούρεμα», επειδή η αξία των ακινήτων τους είναι υψηλή, αλλά ούτε και να ανταποκριθούν στις δόσεις που προκύπτουν από τον περιορισμένο χρόνο αποπληρωμής.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ένας δανειολήπτης ηλικίας 62 ετών, με συνολική οφειλή 200.000 ευρώ και ακίνητη περιουσία σημερινής αξίας 250.000 ευρώ. Με βάση αυτά τα δεδομένα, δεν προκύπτει ουσιαστικό περιθώριο διαγραφής χρέους. Εφόσον η αποπληρωμή πρέπει να ολοκληρωθεί μέσα σε δέκα χρόνια, η μηνιαία δόση διαμορφώνεται περίπου στα 1.940 ευρώ, ποσό που για έναν συνταξιούχο ή έναν οφειλέτη με περιορισμένο εισόδημα είναι πρακτικά αδύνατο να καλυφθεί.

Μία από τις λύσεις που θα μπορούσαν να εξεταστούν είναι η συμμετοχή των παιδιών του οφειλέτη στη ρύθμιση, αναλαμβάνοντας ρόλο εγγυητή. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να δοθεί μεγαλύτερη διάρκεια αποπληρωμής και να μειωθεί η μηνιαία επιβάρυνση. Ωστόσο, μια τέτοια επιλογή μεταφέρει ουσιαστικά μέρος του βάρους της παλαιάς οφειλής στην επόμενη γενιά και γι' αυτό δεν αποτελεί λύση που επιθυμούν οι περισσότεροι δανειολήπτες.

Η δυνατότητα διάσωσης της πρώτης κατοικίας μέσω του εξωδικαστικού

Σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί ειδικά το ζήτημα της πρώτης κατοικίας, η κυβέρνηση ενεργοποίησε στα τέλη Σεπτεμβρίου τη δυνατότητα διαχωρισμού της σχετικής οφειλής από τις υπόλοιπες υποχρεώσεις του δανειολήπτη μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού.

Η νέα δυνατότητα επιτρέπει τη ρύθμιση του χρέους που συνδέεται με την πρώτη κατοικία, χωρίς να απαιτείται να ενταχθεί στην ίδια διαδικασία το σύνολο των οφειλών. Υπάρχει, ωστόσο, ένας σημαντικός όρος: ο οφειλέτης υποχρεώνεται να ρευστοποιήσει την υπόλοιπη ακίνητη περιουσία του.

Το κατά πόσο η συγκεκριμένη επιλογή θα αποδειχθεί ελκυστική για τους δανειολήπτες που έχουν υποθηκεύσει την κύρια κατοικία τους θα φανεί στην πράξη, καθώς η διάσωση της πρώτης κατοικίας συνοδεύεται από την απώλεια άλλων περιουσιακών στοιχείων.

Οι νέοι κανόνες και οι υποχρεώσεις των servicers

Με τη νέα νομοθετική παρέμβαση, η κυβέρνηση επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις δυσλειτουργίες των απευθείας διαπραγματεύσεων μεταξύ οφειλετών και servicers. Στόχος είναι να περιοριστούν οι καθυστερήσεις, να αποκτήσει η διαδικασία συγκεκριμένη χρονική ακολουθία και να μην εξαρτάται αποκλειστικά από τη διάθεση του διαχειριστή να συνεχίσει τη διαπραγμάτευση.

Το νέο σύστημα προβλέπει αυτοματοποιημένη διαδικασία υποβολής και εξέτασης αιτημάτων, αυστηρές προθεσμίες για τις ενέργειες των servicers και συγκεκριμένες συνέπειες σε περίπτωση που δεν τηρούνται οι υποχρεώσεις τους.

Μεταξύ των προβλεπόμενων μέτρων περιλαμβάνονται το «πάγωμα» του εκτοκισμού της οφειλής όταν ο servicer δεν ακολουθεί την προβλεπόμενη διαδικασία, καθώς και υψηλά πρόστιμα για παραβιάσεις των νέων κανόνων.

Η φιλοσοφία της παρέμβασης είναι να δοθεί στον δανειολήπτη μια ουσιαστική δυνατότητα επανέναρξης των συνομιλιών, ακόμη και όταν η υπόθεση έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά προς την κατεύθυνση του πλειστηριασμού. Παράλληλα, επιχειρείται να ενισχυθεί η πίεση προς τους διαχειριστές ώστε να εξετάζουν εγκαίρως τις προτάσεις των οφειλετών και να μην αφήνουν τις υποθέσεις να οδηγούνται αυτομάτως σε αναγκαστική εκτέλεση.

Η πραγματική δοκιμασία θα είναι η εφαρμογή

Η αποτελεσματικότητα του νέου πλαισίου δεν θα κριθεί από την ψήφιση των διατάξεων, αλλά από το κατά πόσο θα οδηγήσει σε περισσότερες βιώσιμες ρυθμίσεις. Για να ξεκινήσει η διαδικασία, απαιτείται πρώτα να δημιουργηθεί η νέα ηλεκτρονική πλατφόρμα υποδοχής των αιτήσεων και στη συνέχεια να αρχίσουν να εφαρμόζονται οι προβλεπόμενες προθεσμίες.

Επομένως, τα πρώτα ουσιαστικά συμπεράσματα αναμένεται να προκύψουν μετά το καλοκαίρι του 2027, όταν θα έχει υπάρξει επαρκής χρόνος για την ενεργοποίηση και λειτουργία του νέου συστήματος.

Το μεγάλο στοίχημα παραμένει η μετατροπή των διαπραγματεύσεων σε συμφωνίες που μπορούν πράγματι να εξυπηρετηθούν. Γιατί το πρόβλημα των κόκκινων δανείων δεν είναι μόνο ότι πολλοί οφειλέτες δεν έχουν ρυθμίσει τις υποχρεώσεις τους, αλλά και ότι ένα σημαντικό ποσοστό όσων συμφωνούν σε ρύθμιση αδυνατεί τελικά να την τηρήσει.

Αν οι νέοι κανόνες καταφέρουν να γεφυρώσουν την απόσταση ανάμεσα στην αξία της ακίνητης περιουσίας και την πραγματική οικονομική δυνατότητα των δανειοληπτών, θα αποτελέσουν ουσιαστικό βήμα για την αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος να μετατεθεί απλώς χρονικά το πρόβλημα, χωρίς να αντιμετωπιστεί η βασική αιτία που οδηγεί χιλιάδες υποθέσεις ξανά σε αδιέξοδο.