Ωστόσο, η επίτευξη αυτών των στόχων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις κυβερνητικές αποφάσεις. Προϋποθέτει μια οικονομία με μεγαλύτερη παραγωγική δυναμικότητα, υψηλότερη προστιθέμενη αξία και επενδύσεις που θα επιτρέψουν στις επιχειρήσεις να αυξήσουν τις αμοιβές χωρίς να επιβαρύνουν δυσανάλογα το κόστος λειτουργίας τους.

Η μεγάλη απόσταση από την ευρωπαϊκή παραγωγικότητα

Το βασικό διαρθρωτικό πρόβλημα αποτυπώνεται στα στοιχεία της Eurostat για το 2025. Η παραγωγικότητα της εργασίας στην Ελλάδα, με βάση την παραγωγή ανά ώρα εργασίας και σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, αντιστοιχούσε μόλις στο 54,5% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για τη χαμηλότερη επίδοση μεταξύ των κρατών-μελών για τα οποία υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία.

Παρά τη βελτίωση που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, η απόσταση από την υπόλοιπη Ευρώπη παραμένει ιδιαίτερα μεγάλη. Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει επισημάνει επανειλημμένα ότι οι Έλληνες εργάζονται περισσότερες ώρες σε σχέση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, χωρίς όμως αυτό να συνοδεύεται από ανάλογη παραγωγή ανά εργαζόμενο.

Η συγκεκριμένη αδυναμία περιορίζει τις δυνατότητες για διατηρήσιμη αύξηση των μισθών. Όταν η παραγωγή ανά ώρα εργασίας παραμένει χαμηλή, η αύξηση των αμοιβών μπορεί να επιβαρύνει δυσανάλογα το κόστος των επιχειρήσεων, ιδίως εάν δεν συνοδεύεται από επενδύσεις, τεχνολογική αναβάθμιση και καλύτερη οργάνωση της παραγωγικής διαδικασίας.

Νέες πιέσεις στο κόστος των επιχειρήσεων

Η συγκυρία γίνεται ακόμη πιο απαιτητική για την ελληνική επιχειρηματικότητα, καθώς οι προσδοκίες για υψηλότερους μισθούς συμπίπτουν με την επανεμφάνιση πληθωριστικών πιέσεων στην παραγωγή.

Τα στοιχεία της S&P Global για τον Οκτώβριο, τα οποία δημοσιεύθηκαν στις 2 Νοεμβρίου, έδειξαν ότι το κόστος των εισροών στην ελληνική μεταποίηση αυξήθηκε με τον ταχύτερο ρυθμό από τον περασμένο Μάιο. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις προχώρησαν στις εντονότερες αυξήσεις τιμών πώλησης από τον Ιούνιο, επιχειρώντας να μεταφέρουν μέρος της επιβάρυνσης στους πελάτες τους.

Την ίδια στιγμή, η εικόνα της ζήτησης εμφανίζει σημάδια εξασθένησης. Οι νέες παραγγελίες εξακολουθούν να κινούνται ανοδικά, αλλά με τον χαμηλότερο ρυθμό των τελευταίων πέντε μηνών, ενώ η επιχειρηματική εμπιστοσύνη υποχώρησε στο ασθενέστερο επίπεδο από τον Μάιο.

Για τις επιχειρήσεις, επομένως, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην κάλυψη των μισθολογικών αυξήσεων. Στην εξίσωση προστίθενται το ενεργειακό και μεταφορικό κόστος, οι τιμές των πρώτων υλών, οι εργοδοτικές εισφορές και οι χρηματοδοτικές ανάγκες. Σε ένα περιβάλλον όπου τα περιθώρια κέρδους είναι ήδη περιορισμένα, η ταυτόχρονη αύξηση πολλών κατηγοριών δαπανών δυσκολεύει την απορρόφηση νέων επιβαρύνσεων.

Εάν οι μισθοί αυξάνονται ταχύτερα από την παραγωγικότητα, το κόστος εργασίας ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος ενισχύεται. Αυτό μπορεί να περιορίσει την ανταγωνιστικότητα, ιδιαίτερα σε κλάδους που αντιμετωπίζουν έντονο διεθνή ανταγωνισμό και δεν έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν εύκολα τις τιμές τους.

Οι αντοχές, πάντως, δεν είναι ίδιες σε ολόκληρη την οικονομία. Οι μεγάλες εξαγωγικές επιχειρήσεις, οι βιομηχανίες που έχουν επενδύσει σε σύγχρονο εξοπλισμό και οι δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας διαθέτουν συνήθως μεγαλύτερη ευχέρεια να προσφέρουν υψηλότερες αμοιβές. Αντίθετα, στις μικρές επιχειρήσεις του εμπορίου, της εστίασης και των υπηρεσιών, όπου το εργατικό κόστος αποτελεί σημαντικό μέρος των συνολικών δαπανών, οι δυνατότητες είναι πιο περιορισμένες.

Αυτό σημαίνει ότι η αύξηση του μέσου μισθού δεν συνεπάγεται απαραίτητα μια ομοιόμορφη βελτίωση των αποδοχών σε όλους τους κλάδους και για όλους τους εργαζομένους.

Πόσο θα αυξηθεί πραγματικά η αγοραστική δύναμη

Υπάρχει, ωστόσο, και μια δεύτερη διάσταση που θα κρίνει την επιτυχία του κυβερνητικού στόχου: η σχέση των μισθολογικών αυξήσεων με τον πληθωρισμό.

Η μετάβαση από τα 1.516 στα 1.800 ευρώ αντιστοιχεί σε αύξηση 18,7% σε ονομαστικούς όρους. Η πραγματική βελτίωση του εισοδήματος, όμως, θα εξαρτηθεί από το πόσο θα έχουν αυξηθεί συνολικά οι τιμές έως το τέλος της δεκαετίας.

Με βάση ενδεικτικούς υπολογισμούς, εάν ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός διαμορφωθεί στο 2% κατά την περίοδο 2026-2030, η πραγματική αύξηση του μισθού θα περιοριστεί περίπου στο 7,6%. Εάν ο πληθωρισμός κινηθεί στο 3% ετησίως, το πραγματικό όφελος θα περιοριστεί κοντά στο 2,5%.

Η διαφορά είναι σημαντική, καθώς οι εργαζόμενοι δεν αξιολογούν τις αποδοχές τους με βάση μόνο το ποσό που εμφανίζεται στη μισθοδοσία, αλλά κυρίως με βάση τις αγορές και τις υπηρεσίες που μπορούν να καλύψουν με αυτό. Η στέγαση, τα τρόφιμα και η ενέργεια απορροφούν ήδη μεγάλο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού, με αποτέλεσμα ακόμη και σχετικά σημαντικές ονομαστικές αυξήσεις να μην αποτυπώνονται απαραίτητα σε αντίστοιχη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.

Η πρόσφατη άνοδος του ενεργειακού και μεταφορικού κόστους δημιουργεί πρόσθετη αβεβαιότητα, καθώς οι ανατιμήσεις στην παραγωγή μπορούν σταδιακά να περάσουν στις τελικές τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών.

Το στοίχημα των επενδύσεων και της παραγωγικής αναβάθμισης

Η βασική προϋπόθεση για να αποκτήσει διάρκεια η μισθολογική άνοδος είναι η ενίσχυση των επενδύσεων και η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου. Στον κυβερνητικό σχεδιασμό προβλέπεται ότι οι συνολικές επενδύσεις θα αυξηθούν από περίπου 46 δισ. ευρώ το 2026 σε περισσότερα από 60 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030.

Η συγκεκριμένη προοπτική μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για τον εκσυγχρονισμό των επιχειρήσεων, την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών, την αυτοματοποίηση και τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλότερης εξειδίκευσης. Δεν αρκεί, όμως, η αύξηση του συνολικού όγκου των επενδύσεων. Καθοριστική σημασία θα έχει το πού θα κατευθυνθούν τα κεφάλαια και κατά πόσο θα οδηγήσουν σε μεγαλύτερη παραγωγή και υψηλότερη προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο.

Το ζητούμενο, συνεπώς, δεν είναι μόνο να επιτευχθεί ο στόχος των 1.800 ευρώ, αλλά να στηρίζεται σε πραγματική βελτίωση της παραγωγικότητας. Διαφορετικά, ένα μέρος της αύξησης των μισθών κινδυνεύει να απορροφηθεί από τις ανατιμήσεις, ενώ οι επιχειρήσεις θα βρεθούν αντιμέτωπες με ακόμη μεγαλύτερη πίεση στο λειτουργικό τους κόστος.

Η επόμενη πενταετία θα δείξει εάν η ελληνική οικονομία μπορεί να μετατρέψει την αύξηση των επενδύσεων σε υψηλότερη παραγωγικότητα και, τελικά, σε καλύτερες πραγματικές αποδοχές. Αυτό είναι το κρίσιμο βήμα ώστε οι μισθολογικοί στόχοι να μην παραμείνουν απλώς ονομαστικοί αριθμοί, αλλά να μεταφραστούν σε ουσιαστική ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης.