Στο πλαίσιο αυτό, χαρακτηρίζει την προτεινόμενη Ευρωπαϊκή Εταιρεία για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες μια πρωτοβουλία που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε σημαντικό βιομηχανικό εγχείρημα.

Κρίσιμες πρώτες ύλες: από την εξάρτηση στην παραγωγική δυνατότητα

Η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τρίτες χώρες για υλικά που θεωρούνται κρίσιμα για την ενεργειακή μετάβαση, τις ψηφιακές τεχνολογίες, την άμυνα και τη σύγχρονη βιομηχανία.

Για τον κ. Μυτιληναίο, το ζητούμενο πλέον δεν είναι απλώς να εντοπιστούν οι αδυναμίες της ευρωπαϊκής εφοδιαστικής αλυσίδας, αλλά να δημιουργηθούν οι παραγωγικές δυνατότητες που θα τις περιορίσουν.

Αυτό σημαίνει στήριξη ώριμων επενδύσεων σε εξόρυξη, διύλιση, επεξεργασία και ανακύκλωση εντός Ευρώπης, αλλά και ανάπτυξη διαφοροποιημένων συνεργασιών με αξιόπιστους προμηθευτές από τρίτες χώρες.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι να δημιουργηθούν συνθήκες που θα καθιστούν ελκυστικές τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας.

Η ενέργεια παραμένει το μεγάλο πρόβλημα

Η Ευρώπη έχει μπροστά της ένα τεράστιο επενδυτικό πρόγραμμα. Κρίσιμες πρώτες ύλες, μπαταρίες, τεχνητή νοημοσύνη, αμυντικές τεχνολογίες και βιομηχανική απανθρακοποίηση απαιτούν κεφάλαια πρωτοφανούς κλίμακας.

Όμως όλες αυτές οι επενδύσεις έχουν έναν κοινό παρονομαστή: την ενέργεια.

Οι επιχειρήσεις λαμβάνουν επενδυτικές αποφάσεις με βάση το συνολικό οικονομικό κόστος και η τιμή της ενέργειας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της εξίσωσης.

Ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός της ΕΕ για περιορισμό της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, μεγαλύτερη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών και της πυρηνικής ενέργειας, καθώς και ενίσχυση των ενεργειακών υποδομών, κινείται προς την κατεύθυνση της ενεργειακής μετάβασης.

Όμως, όπως επισημαίνει ο κ. Μυτιληναίος, άλλο είναι το τελικό ενεργειακό σύστημα που θέλει να δημιουργήσει η Ευρώπη και άλλο το κόστος της διαδρομής μέχρι να φτάσει εκεί.

Πετρέλαιο και φυσικό αέριο θα παραμείνουν κρίσιμα

Παρά την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης, η Ευρώπη εξακολουθεί να καταναλώνει περίπου 450 εκατ. τόνους πετρελαίου και περίπου 340 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως.

Ακόμη και οι βασικές προβολές για το 2030 και το 2035 δείχνουν ότι οι υδρογονάνθρακες θα εξακολουθήσουν να έχουν σημαντικό ρόλο.

Αυτό σημαίνει ότι για αρκετά ακόμη χρόνια οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου θα επηρεάζουν άμεσα:

το κόστος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας,

τις τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας,

τους λογαριασμούς νοικοκυριών και επιχειρήσεων,

και τελικά την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών προϊόντων.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο η τελική μετάβαση σε ένα καθαρότερο ενεργειακό σύστημα, αλλά το κόστος και η ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος κατά τη διάρκεια της μετάβασης.

Το μήνυμα Ντράγκι

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η θέση που είχε διατυπώσει ο Μάριο Ντράγκι, σύμφωνα με την οποία τα πλήρη οφέλη της καθαρής ενεργειακής μετάβασης για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα θα γίνουν ορατά μόνο όταν πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες επενδύσεις σε καθαρή ηλεκτροπαραγωγή, δίκτυα, αποθήκευση και ευελιξία.

Μέχρι τότε, όμως, η ευρωπαϊκή βιομηχανία πρέπει να λειτουργεί μέσα στο υπάρχον ενεργειακό περιβάλλον.

Και εδώ βρίσκεται, σύμφωνα με τον κ. Μυτιληναίο, το βασικό στρατηγικό κενό.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να περιμένει να ολοκληρωθεί το ενεργειακό σύστημα του μέλλοντος για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της σημερινής ανταγωνιστικότητας.

«Χρειάζεται στρατηγική για την ίδια τη μετάβαση»

Η λύση, σύμφωνα με τον εκτελεστικό πρόεδρο της Metlen, δεν μπορεί να είναι ένα μωσαϊκό εθνικών παρεμβάσεων.

Απαιτείται κοινή ευρωπαϊκή απάντηση, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και μηχανισμούς που θα επιτρέπουν στη βιομηχανία να παραμείνει ανταγωνιστική όσο εξελίσσεται η μετάβαση.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η Ευρώπη καλείται ταυτόχρονα να αυξήσει τις επενδύσεις στην άμυνα, να αναπτύξει τις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, να περιορίσει τις εξαρτήσεις της από τρίτες χώρες και να επαναφέρει τη βιομηχανική της βάση.

Σε αυτό το περιβάλλον, το ενεργειακό κόστος δεν είναι απλώς ένας ακόμη παράγοντας ανταγωνιστικότητας. Είναι η βάση πάνω στην οποία θα κριθεί αν οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές στρατηγικές μπορούν να υλοποιηθούν.

Και όπως χαρακτηριστικά υποστηρίζει ο Ευάγγελος Μυτιληναίος, η παγκόσμια ανταγωνιστικότητα δεν είναι η ανταμοιβή στο τέλος της ενεργειακής μετάβασης. Είναι αυτή που επιτρέπει στη μετάβαση να πραγματοποιηθεί εξαρχής.