Και η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να αποτελέσει έναν από τους ελάχιστους πραγματικούς μοχλούς ανατροπής αυτής της τάσης. Σύμφωνα με σενάρια της ΕΚΤ, η ταχεία υιοθέτηση της AI θα μπορούσε να προσθέσει 0,3 έως 0,4 ποσοστιαίες μονάδες ετησίως στην αύξηση της συνολικής παραγωγικότητας, η οποία από το 2022 κινείται περίπου στο μηδέν.

Η Ευρώπη έχει τεράστιο έλλειμμα υπολογιστικής ισχύος

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι η Ευρώπη δεν διαθέτει την απαραίτητη υποδομή για να αξιοποιήσει αυτή την ευκαιρία.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει σήμερα λιγότερο από 5% της παγκόσμιας υπολογιστικής ισχύος για εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, έναντι περίπου 75% για τις ΗΠΑ.

Το χάσμα δεν αφορά μόνο την AI. Η Ευρώπη εμφανίζει ήδη έλλειμμα περίπου 3 GW μεταξύ ζήτησης και εγκατεστημένης δυναμικότητας data centers, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο της σημερινής χωρητικότητας. Εάν δεν υπάρξει σημαντική επιτάχυνση των επενδύσεων, το έλλειμμα αναμένεται να εκτοξευθεί στα 14 GW έως το 2030.

Για τον Ντράγκι, αυτό δεν είναι απλώς ένα τεχνολογικό μειονέκτημα.

Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη θα ενσωματώνεται στην οικονομία, την υγεία, την εκπαίδευση, την ενέργεια και την άμυνα, η εξάρτηση από υποδομές και τεχνολογίες άλλων χωρών θα μπορούσε να μετατραπεί σε στρατηγική αδυναμία.

«Η εξάρτηση από την AI θα είναι σαν την εξάρτηση από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα»

Το μήνυμα του Ντράγκι είναι ιδιαίτερα αυστηρό: εάν η ευρωπαϊκή οικονομία γίνει εξαρτημένη από την τεχνητή νοημοσύνη και η Ευρώπη δεν ελέγχει την πρόσβαση σε αυτήν, οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι τεράστιες.

Η Ευρώπη ελέγχει σήμερα μικρό μέρος της παγκόσμιας αλυσίδας αξίας της AI. Δεν διαθέτει αντίστοιχη παρουσία με τις ΗΠΑ στα κορυφαία μοντέλα και βρίσκεται αρκετά πίσω στην παραγωγή προηγμένων ημιαγωγών.

Υπάρχει όμως ένας τομέας στον οποίο διαθέτει σημαντικό πλεονέκτημα: τα δεδομένα.

Η Ευρώπη διαθέτει τεράστιες ποσότητες δημόσιων δεδομένων, από αρχεία υγείας και στατιστικά στοιχεία μέχρι δεδομένα που παράγονται από την ιδιαίτερα αυτοματοποιημένη ευρωπαϊκή βιομηχανία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η ευρωπαϊκή οικονομία δεδομένων θα ξεπεράσει τα 800 δισ. ευρώ έως το 2030, αντιστοιχώντας σε περισσότερο από 5% του ΑΕΠ.

Για να αξιοποιηθεί όμως αυτός ο πλούτος δεδομένων, χρειάζονται υποδομές που θα μπορούν να τα αποθηκεύουν και να τα επεξεργάζονται στην Ευρώπη.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα.

Η Ευρώπη χτίζει πολύ πιο αργά

Η κατασκευή ενός data center στις ΗΠΑ χρειάζεται κατά μέσο όρο περίπου 24 μήνες, ενώ στη Γερμανία ο χρόνος φτάνει τους 42 μήνες, κυρίως λόγω καθυστερήσεων στις αδειοδοτήσεις και στις συνδέσεις με τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράλληλα, το ενεργειακό κόστος σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες καθιστά τη λειτουργία των data centers πολύ ακριβότερη σε σχέση με την Κίνα.

Υπάρχουν όμως και εξαιρέσεις. Στη Σουηδία, για παράδειγμα, το κόστος κατασκευής ενός data center τεχνητής νοημοσύνης είναι μόλις περίπου 10% υψηλότερο από την Κίνα, γεγονός που δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι ενιαίο σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Το μεγαλύτερο εμπόδιο, σύμφωνα με τον Ντράγκι, είναι τελικά η κατακερματισμένη ζήτηση.

Η πρόταση Ντράγκι για τα ευρωπαϊκά data centers

Στις ΗΠΑ, οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες και τα κορυφαία εργαστήρια AI μπορούν να δεσμεύσουν τεράστιες ποσότητες υπολογιστικής ισχύος για πολλά χρόνια. Αυτό επιτρέπει στους επενδυτές να χρηματοδοτούν την κατασκευή νέων data centers με βάση μακροχρόνια συμβόλαια.

Στην Ευρώπη, αντίθετα, η ζήτηση είναι διασκορπισμένη σε εκατομμύρια επιχειρήσεις και ακόμη και οι μεγαλύτερες εταιρείες συνήθως αγοράζουν υπολογιστική ισχύ για μικρότερα χρονικά διαστήματα.

Ο Ντράγκι προτείνει επομένως τη δημιουργία μεγάλων κοινοπραξιών ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, οι οποίες θα συγκεντρώνουν τη ζήτησή τους και θα υπογράφουν πολυετή συμβόλαια αγοράς υπολογιστικής ισχύος.

Ένα πρώτο μοντέλο έχει ήδη δημιουργηθεί. Εταιρείες όπως η ASML, η Capgemini και η Amadeus έχουν δεσμευθεί για πολυετείς αγορές υπολογιστικής ισχύος από τη Mistral, με στόχο να στηριχθεί η ανάπτυξη περίπου 1 GW δυναμικότητας έως το 2030.

Η λογική είναι απλή: μεγαλύτερη και πιο προβλέψιμη ζήτηση δημιουργεί τις προϋποθέσεις για επενδύσεις, οι επενδύσεις αυξάνουν την ευρωπαϊκή υπολογιστική ισχύ, η φθηνότερη και εγχώρια υποδομή επιταχύνει την υιοθέτηση της AI και η αύξηση της παραγωγικότητας δημιουργεί με τη σειρά της νέα ζήτηση.

Το μεγάλο ευρωπαϊκό στοίχημα

Η παρέμβαση του Ντράγκι έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αναζητά επειγόντως τρόπους να αντιστρέψει το παραγωγικό της μειονέκτημα έναντι των ΗΠΑ. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους μοχλούς ανάπτυξης των επόμενων ετών, αλλά μόνο εάν η Ευρώπη διαθέτει τις υποδομές για να την αξιοποιήσει.

Το δίλημμα, επομένως, δεν είναι πλέον εάν η Ευρώπη θα χρησιμοποιήσει τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό θεωρείται δεδομένο.

Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος θα ελέγχει την υποδομή πάνω στην οποία θα λειτουργεί η ευρωπαϊκή οικονομία.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη προειδοποίηση του Ντράγκι: η Ευρώπη μπορεί να μην μπορέσει να ανταγωνιστεί άμεσα τις ΗΠΑ και την Κίνα σε κάθε επίπεδο της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά εάν θέλει να διατηρήσει την οικονομική της αυτονομία, πρέπει τουλάχιστον να εξασφαλίσει ότι θα διαθέτει αρκετή δική της υπολογιστική ισχύ, δικά της data centers και έλεγχο πάνω στα δεδομένα που αποτελούν τον νέο στρατηγικό πόρο της οικονομίας.