Στην ενίσχυση των κεφαλαίων συνέβαλαν κυρίως η λειτουργία του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ), που ξεκίνησε το 2022, αλλά και η σταδιακή επέκταση των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ). Πρόκειται για δύο θεσμούς που ενισχύουν τον ρόλο της αποταμίευσης και των επενδύσεων στη χρηματοδότηση των μελλοντικών συνταξιοδοτικών παροχών.

Η ελληνική εικόνα απέχει, πάντως, σημαντικά από τη διεθνή. Στις χώρες του ΟΟΣΑ, το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών ταμείων αυξήθηκε το 2025 σχεδόν κατά 12%, φθάνοντας τα 70,4 τρισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί στο 95,7% του συνολικού ΑΕΠ τους. Περίπου τα δύο τρίτα αυτών των κεφαλαίων βρίσκονται στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Από τα πρώτα επαγγελματικά ταμεία στη σταδιακή διεύρυνση της αγοράς

Η ανάπτυξη της επαγγελματικής ασφάλισης στην Ελλάδα ξεκίνησε ουσιαστικά με τον νόμο 3029 του 2002, ο οποίος έθεσε το θεσμικό πλαίσιο για τη δημιουργία προαιρετικών Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης ως συμπληρωματικού μηχανισμού της δημόσιας συνταξιοδοτικής προστασίας.

Τα πρώτα χρόνια, η παρουσία του θεσμού ήταν περιορισμένη. Το 2007, για παράδειγμα, το συνολικό ενεργητικό των ΤΕΑ ανερχόταν μόλις σε 25 εκατ. ευρώ, ενώ ο αριθμός των ασφαλισμένων παρέμενε σε χαμηλά επίπεδα.

Μια σημαντική αλλαγή σημειώθηκε το 2013, όταν τέσσερα ταμεία επικουρικής ασφάλισης μετατράπηκαν σε Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης υποχρεωτικού χαρακτήρα για τους εργαζομένους των αντίστοιχων κλάδων. Πρόκειται για:

Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Επικούρησης Ασφαλιστών και Προσωπικού Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων.

Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Φαρμακευτικών Εργασιών.

Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Εμπορίου Τροφίμων.

Το Επαγγελματικό Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης Προσωπικού Εταιρειών Πετρελαιοειδών.

Η ένταξη των τεσσάρων αυτών ταμείων άλλαξε αισθητά το μέγεθος του θεσμού, καθώς το ενεργητικό των επαγγελματικών ταμείων αυξήθηκε σημαντικά και πλησίασε το 1 δισ. ευρώ.

Η επόμενη περίοδος χαρακτηρίστηκε από τη σταδιακή δημιουργία νέων ταμείων προαιρετικής ασφάλισης. Ο αριθμός τους έφθασε πλέον τα 28, με περίπου τα δύο τρίτα να έχουν συσταθεί από το 2019 και μετά. Στην αγορά συμμετέχουν τράπεζες, επιχειρήσεις και επαγγελματικοί κλάδοι, ενώ η ασφαλιστική κάλυψη μέσω των συγκεκριμένων ταμείων αντιστοιχεί πλέον περίπου στο 6% του εργατικού δυναμικού.

Το ΤΕΚΑ διευρύνει τον κεφαλαιοποιητικό πυλώνα

Καθοριστική εξέλιξη για την ελληνική συνταξιοδοτική αγορά αποτέλεσε η δημιουργία του ΤΕΚΑ το 2022. Το νέο ταμείο εισήγαγε την κεφαλαιοποιητική λειτουργία στην επικουρική ασφάλιση για τους νέους ασφαλισμένους, με τις εισφορές να συσσωρεύονται σε ατομικούς λογαριασμούς και να επενδύονται, προκειμένου να χρηματοδοτήσουν τις μελλοντικές παροχές.

Αντίθετα, για τους παλαιότερους ασφαλισμένους εξακολουθεί να ισχύει το υφιστάμενο αναδιανεμητικό σύστημα επικουρικής ασφάλισης, μέσω του Ενιαίου Ταμείου Επικουρικής Ασφάλισης. Έτσι, τα δύο συστήματα λειτουργούν παράλληλα, με διαφορετικό τρόπο χρηματοδότησης και υπολογισμού των μελλοντικών συντάξεων.

Η ανάπτυξη του νέου φορέα αποτυπώνεται και στα διαθέσιμα μεγέθη του. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΤΕΚΑ, το αποθεματικό του είχε φθάσει τα 630 εκατ. ευρώ τον Ιούνιο του 2026, ενώ οι ασφαλισμένοι του είχαν ξεπεράσει τους 780.000.

Η περαιτέρω αύξηση των κεφαλαίων του ΤΕΚΑ αναμένεται να αποτελέσει έναν από τους βασικούς παράγοντες διεύρυνσης της κεφαλαιοποιητικής ασφάλισης στην Ελλάδα τα επόμενα χρόνια.

Θετικές αποδόσεις και συντηρητική επενδυτική σύνθεση

Πέρα από τις εισφορές εργαζομένων και εργοδοτών, καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του ενεργητικού παίζουν οι αποδόσεις από την επένδυση των συσσωρευμένων κεφαλαίων. Το ύψος αυτών των αποδόσεων επηρεάζει άμεσα το ποσό που θα είναι διαθέσιμο για την καταβολή μελλοντικών συντάξεων.

Στην έκθεσή του, ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι οι επενδυτικές αποδόσεις των συνταξιοδοτικών κεφαλαίων είναι κατά κανόνα θετικές σε μακροχρόνιο ορίζοντα, αν και επηρεάζονται από τις διεθνείς οικονομικές και χρηματοπιστωτικές κρίσεις. Παράλληλα, υπογραμμίζει τη σημασία της διαφοροποίησης των χαρτοφυλακίων, επισημαίνοντας ότι η συμμετοχή των μετοχών στις επενδύσεις μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη υψηλότερων αποδόσεων σε βάθος χρόνου, με την ανάληψη βεβαίως μεγαλύτερου επενδυτικού κινδύνου.

Για τα ελληνικά κεφαλαιοποιητικά ταμεία, η ονομαστική επενδυτική απόδοση ανήλθε στο 4,9% το 2025, ενώ μετά την αφαίρεση του πληθωρισμού η πραγματική απόδοση διαμορφώθηκε στο 2,3%.

Η κατανομή των κεφαλαίων δείχνει, πάντως, ότι τα χαρτοφυλάκια εξακολουθούν να έχουν σχετικά συντηρητικό προσανατολισμό. Το 36,2% των επενδύσεων κατευθύνεται σε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, ενώ ένα επιπλέον 17,4% διατηρείται σε ρευστά διαθέσιμα και τραπεζικές καταθέσεις. Οι τοποθετήσεις σε μετοχές αντιστοιχούν στο 15,3% του συνολικού χαρτοφυλακίου.

Η εξέλιξη του ενεργητικού και οι επενδυτικές αποδόσεις θα αποτελέσουν κρίσιμους παράγοντες για τη μελλοντική σημασία του κεφαλαιοποιητικού πυλώνα στην Ελλάδα. Η αύξηση των συμμετεχόντων και των διαθέσιμων κεφαλαίων δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μεγαλύτερη παρουσία της επαγγελματικής και επικουρικής κεφαλαιοποιητικής ασφάλισης, ωστόσο το σημερινό μέγεθος της αγοράς παραμένει μικρό σε σχέση με τις διεθνείς πρακτικές.