Όλα αυτά δημιουργούν έναν νέο ανταγωνισμό για διαθέσιμα κεφάλαια και ωθούν τους επενδυτές να ζητούν υψηλότερη αποζημίωση για την ανάληψη κινδύνου.

Οι αγορές αλλάζουν τις προσδοκίες για τα επιτόκια

Μόλις λίγους μήνες πριν, το βασικό σενάριο για τις μεγαλύτερες κεντρικές τράπεζες ήταν η περαιτέρω χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής ή, τουλάχιστον, η διατήρηση των επιτοκίων στα υφιστάμενα επίπεδα.

Σήμερα η εικόνα έχει αλλάξει αισθητά.

Η άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων δείχνει ότι οι επενδυτές προεξοφλούν ένα περιβάλλον υψηλότερων επιτοκίων, ενώ σε αρκετές οικονομίες έχουν αρχίσει να αυξάνονται ακόμη και οι πιθανότητες νέων αυξήσεων από τις κεντρικές τράπεζες.

Η εξέλιξη δημιουργεί ένα δύσκολο δίλημμα για τους κεντρικούς τραπεζίτες. Τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια καθορίζονται από τους ίδιους, όμως το κόστος μακροπρόθεσμου δανεισμού διαμορφώνεται καθημερινά στις αγορές. Όταν οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξάνονται σημαντικά, οι χρηματοπιστωτικές συνθήκες γίνονται αυστηρότερες ακόμη και χωρίς άμεση αλλαγή των επιτοκίων από μια κεντρική τράπεζα.

Οι αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών εξαρτώνται πρωτίστως από την πορεία του πληθωρισμού και της οικονομικής δραστηριότητας, όμως οι αξιωματούχοι δεν μπορούν να αγνοήσουν το μήνυμα που στέλνουν οι αγορές.

Η άνοδος των αποδόσεων είναι παγκόσμια

Η μεταβολή αποτυπώνεται πλέον σε πολλές μεγάλες αγορές κρατικού χρέους.

Στις ΗΠΑ, η απόδοση του 30ετούς κρατικού ομολόγου βρέθηκε πρόσφατα στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων περίπου δύο δεκαετιών. Παράλληλα, οι αποδόσεις των κρατικών τίτλων της Ιαπωνίας, της Γερμανίας και της Βρετανίας έχουν επίσης κινηθεί σε επίπεδα που δεν είχαν καταγραφεί εδώ και περισσότερο από δέκα χρόνια.

Δεν πρόκειται επομένως για ένα πρόβλημα που περιορίζεται σε μία μόνο οικονομία. Οι αγορές φαίνεται να επανατιμολογούν συνολικά το κόστος του χρήματος.

Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι γεωπολιτικές εξελίξεις και ειδικότερα ο πόλεμος στο Ιράν, ο οποίος έχει προκαλέσει νέες πιέσεις στις τιμές της ενέργειας και αυξάνει τον κίνδυνο αναζωπύρωσης του πληθωρισμού.

Όμως η ενεργειακή κρίση δεν είναι ο μοναδικός λόγος.

Το βάρος του κρατικού χρέους

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για τις αγορές είναι η δημοσιονομική εικόνα των μεγάλων οικονομιών.

Στις ΗΠΑ, τα επίμονα υψηλά ελλείμματα έρχονται να προστεθούν σε ένα δημόσιο χρέος που έχει πλέον φτάσει περίπου στα 40 τρισ. δολάρια. Όσο αυξάνονται οι ανάγκες χρηματοδότησης του αμερικανικού Δημοσίου, τόσο μεγαλύτερη είναι και η προσφορά ομολόγων που πρέπει να απορροφήσει η αγορά.

Στην Ιαπωνία, η κυβέρνηση χρησιμοποιεί φορολογικές ελαφρύνσεις και δημοσιονομικά μέτρα για να περιορίσει τις επιπτώσεις του υψηλού ενεργειακού κόστους. Στη Γερμανία, οι αυξημένες ανάγκες για άμυνα και υποδομές οδηγούν σε μεγαλύτερο δανεισμό, ενώ στη Γαλλία οι πολιτικές πιέσεις για διατήρηση των κοινωνικών παροχών περιορίζουν τα περιθώρια δημοσιονομικής προσαρμογής.

Το αποτέλεσμα είναι ένας συνδυασμός υψηλότερων αναγκών χρηματοδότησης και ακριβότερου χρήματος.

Και αυτό σημαίνει ότι ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος των κρατικών προϋπολογισμών θα κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση του χρέους.

Η τεχνητή νοημοσύνη διεκδικεί κεφάλαια

Στην εξίσωση προστίθεται και ένας νέος, ιδιαίτερα ισχυρός παράγοντας: οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη.

Οι μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες αυξάνουν σημαντικά τον δανεισμό τους προκειμένου να χρηματοδοτήσουν data centers, υποδομές υπολογιστικής ισχύος και την ταχύτατη ανάπτυξη των σχετικών τεχνολογιών.

Μόνο οι λεγόμενοι hyperscalers έχουν εκδώσει χρέος άνω των 200 δισ. δολαρίων μέσα στη χρονιά, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τη ζήτηση για κεφάλαια.

Έτσι, οι κυβερνήσεις δεν είναι πλέον οι μοναδικοί μεγάλοι δανειολήπτες. Αντιμετωπίζουν ολοένα εντονότερο ανταγωνισμό από επιχειρήσεις με τεράστιες ανάγκες χρηματοδότησης.

Ο πληθωρισμός κρατά ψηλά τις αποδόσεις

Οι επενδυτές έχουν έναν ακόμη λόγο να απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις: τον πληθωρισμό.

Όταν οι τιμές αυξάνονται, η πραγματική αξία των μελλοντικών πληρωμών ενός ομολόγου μειώνεται. Επομένως, οι επενδυτές ζητούν υψηλότερο ονομαστικό επιτόκιο προκειμένου να αντισταθμίσουν τον κίνδυνο απώλειας αγοραστικής δύναμης.

Μέχρι στιγμής, οι κεντρικές τράπεζες εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι στην ανάγκη για επιθετική σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής. Το επιχείρημά τους είναι ότι δεν υπάρχουν ακόμη επαρκείς ενδείξεις πως οι υψηλές τιμές έχουν ενσωματωθεί μόνιμα στη λειτουργία των οικονομιών.

Η νέα άνοδος του ενεργειακού κόστους, ωστόσο, περιπλέκει σημαντικά την κατάσταση, καθώς αυξάνει τον κίνδυνο νέων πληθωριστικών πιέσεων.

ΕΚΤ, Fed, BoJ και Bank of England σε δύσκολη θέση

Στην Ευρωζώνη, οι προσδοκίες για νέα αύξηση των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχουν ενισχυθεί σημαντικά. Οι αγορές προεξοφλούν μάλιστα ότι μπορεί να ακολουθήσουν και νέες κινήσεις αργότερα μέσα στη χρονιά.

Στις ΗΠΑ, ο πρόεδρος της Federal Reserve, Kevin Warsh, έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η μάχη κατά του πληθωρισμού ενδέχεται να μην έχει ολοκληρωθεί. Οι αγορές έχουν αυξήσει αντίστοιχα τις πιθανότητες για αύξηση του βασικού επιτοκίου κατά 25 μονάδες βάσης στην επόμενη συνεδρίαση της Fed στα μέσα Σεπτεμβρίου.

Στην Ιαπωνία, η Τράπεζα της Ιαπωνίας βρίσκεται επίσης αντιμέτωπη με ένα νέο περιβάλλον. Τα επιτόκια έχουν ήδη αυξηθεί στο 1%, επίπεδο που αποτελεί υψηλό περίπου τριών δεκαετιών, και οι επενδυτές αναμένουν νέα κίνηση μέσα στον μήνα.

Ανάλογη μετατόπιση καταγράφεται και στη Βρετανία, όπου οι traders ενισχύουν τα στοιχήματα για πιθανή αύξηση των επιτοκίων από την Bank of England πριν από το τέλος του έτους.

Το κοινό μήνυμα από όλες αυτές τις αγορές είναι ότι η εποχή κατά την οποία οι επενδυτές μπορούσαν να θεωρούν δεδομένο το πολύ φθηνό χρήμα ίσως έχει τελειώσει.

Μια νέα εποχή για τις αγορές

Το σημαντικότερο στοιχείο δεν είναι μόνο το πόσο έχουν αυξηθεί σήμερα οι αποδόσεις, αλλά το εάν η αγορά αρχίζει να προεξοφλεί μια μόνιμη αλλαγή καθεστώτος.

Για περισσότερο από μία δεκαετία, κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και επενδυτές λειτουργούσαν σε ένα περιβάλλον εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων. Το μοντέλο αυτό ευνόησε την αύξηση του δανεισμού, τις υψηλές αποτιμήσεις περιουσιακών στοιχείων και τη χρηματοδότηση επενδύσεων με πολύ χαμηλό κόστος.

Η επιστροφή σε υψηλότερες αποδόσεις αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού.

Για τις κυβερνήσεις σημαίνει ακριβότερη εξυπηρέτηση του χρέους. Για τις επιχειρήσεις σημαίνει υψηλότερο κόστος κεφαλαίου. Για τα νοικοκυριά σημαίνει ακριβότερη χρηματοδότηση. Και για τους επενδυτές σημαίνει ότι τα κρατικά ομόλογα μπορούν ξανά να προσφέρουν σημαντικό εισόδημα, αλλά ταυτόχρονα αυξάνεται ο κίνδυνος περαιτέρω απωλειών στις τιμές τους εάν οι αποδόσεις συνεχίσουν να ανεβαίνουν.

Το μεγάλο ερώτημα, επομένως, δεν είναι πλέον εάν τα επιτόκια θα επιστρέψουν στα επίπεδα του παρελθόντος, αλλά εάν ο κόσμος των υψηλότερων επιτοκίων γίνεται η νέα κανονικότητα.

Και αν πράγματι συμβαίνει αυτό, τότε η αλλαγή δεν αφορά μόνο την αγορά ομολόγων. Αφορά ολόκληρο το επενδυτικό περιβάλλον της επόμενης δεκαετίας.