Στις 30 Ιουνίου, η αντίστοιχη τιμή ήταν 1,614 ευρώ το λίτρο. Μέσα σε λιγότερο από δυόμισι μήνες, επομένως, η αύξηση ανέρχεται σε 49,5 λεπτά ή 30,7%.

Για ένα ρεζερβουάρ 50 λίτρων, η διαφορά μεταφράζεται σε περίπου 24,75 ευρώ επιπλέον κόστος.

Ανοδικά, αλλά σε μικρότερο βαθμό, κινήθηκε και η αμόλυβδη βενζίνη. Στις 11 Σεπτεμβρίου η μέση τιμή της 95άρας διαμορφώθηκε στα 2,135 ευρώ το λίτρο, έναντι 1,925 ευρώ στις 30 Ιουνίου. Πρόκειται για αύξηση 21 λεπτών ή περίπου 10,9%.

Μόνο από τις 31 Αυγούστου, το ντίζελ έχει αυξηθεί κατά 8 λεπτά το λίτρο, ενώ η αμόλυβδη κατά 9 λεπτά.

Η μεταβολή των διεθνών τιμών δεν περνάει αυτούσια και άμεσα στην αντλία. Στην τελική τιμή παίζουν ρόλο οι τιμές των έτοιμων προϊόντων στη Μεσόγειο, η ισοτιμία ευρώ-δολαρίου, τα διαθέσιμα αποθέματα, αλλά και ο χρόνος που απαιτείται μέχρι οι μεταβολές να μεταφερθούν από τα διυλιστήρια στη χονδρική και στη λιανική αγορά.

Γιατί το ντίζελ βρίσκεται στο επίκεντρο

Η τελευταία έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) εξηγεί γιατί το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στα μεσαία αποστάγματα, με κυριότερο το ντίζελ.

Το ντίζελ και τα υπόλοιπα μεσαία αποστάγματα αντιπροσωπεύουν σχεδόν 30% της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου. Στις ΗΠΑ, οι τιμές τους στις αρχές Σεπτεμβρίου ξεπέρασαν το ισοδύναμο των 200 δολαρίων το βαρέλι, επίπεδο περίπου 94% υψηλότερο από εκείνο πριν από τον πόλεμο.

Ανάλογες συνθήκες στενότητας καταγράφονται στην Ευρώπη και την Ασία.

Το βασικό πρόβλημα αφορά πλέον τις ίδιες τις ροές των καυσίμων. Οι καθαρές εξαγωγές ντίζελ και άλλων μεσαίων αποσταγμάτων από τις χώρες του Κόλπου περιορίστηκαν τον Αύγουστο στα 390.000 βαρέλια ημερησίως, δηλαδή λίγο πάνω από το ένα τέταρτο των επιπέδων πριν από τον πόλεμο.

Σε συνδυασμό με τις απώλειες από τη Ρωσία, οι εξαγωγές από τις δύο περιοχές ήταν μειωμένες κατά περίπου 1,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε σχέση με τον Φεβρουάριο.

Πριν από τον πόλεμο, οι δύο περιοχές αντιπροσώπευαν σχεδόν 45% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου των συγκεκριμένων προϊόντων.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν αφορά μόνο τη διαθεσιμότητα αργού πετρελαίου. Αφορά επίσης το εάν υπάρχουν επαρκείς δυνατότητες διύλισης, ασφαλείς θαλάσσιες διαδρομές και επαρκείς ποσότητες των έτοιμων καυσίμων που χρειάζονται άμεσα επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Νέα αβεβαιότητα στις ενεργειακές ροές της Μέσης Ανατολής

Η εβδομάδα της 14ης Σεπτεμβρίου ξεκινά με πρόσθετες ανησυχίες για τις ενεργειακές μεταφορές.

Την Κυριακή, η UKMTO ανακοίνωσε ότι πλοίο επλήγη από βλήμα ενώ βρισκόταν στα Στενά του Ορμούζ. Μία ημέρα νωρίτερα, η Σαουδική Αραβία είχε ανακοινώσει προσωρινή διακοπή λειτουργίας του αγωγού East-West, έπειτα από επίθεση με drone.

Ο συγκεκριμένος αγωγός έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, καθώς επιτρέπει στη Σαουδική Αραβία να μεταφέρει πετρέλαιο παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με το Reuters, μέσω του αγωγού μεταφέρονταν περίπου 4 έως 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Το Brent αντέδρασε ανοδικά στην έναρξη της εβδομάδας, καταγράφοντας άνοδο έως και 3,5% και ξεπερνώντας τα 108 δολάρια το βαρέλι, πριν περιορίσει μέρος των κερδών του και κινηθεί κοντά στα 107 δολάρια.

Παράλληλα, οι υπουργοί Εξωτερικών του Ιράν και αραβικών κρατών επρόκειτο να συναντηθούν στο Ομάν για να εξετάσουν μια προσωρινή συμφωνία σχετικά με τη ναυσιπλοΐα στα Στενά. Η συνάντηση, ωστόσο, αναβλήθηκε χωρίς να οριστεί νέα ημερομηνία.

Τα αποθέματα περιορίζουν προσωρινά τις ελλείψεις

Η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου μειώθηκε τον Αύγουστο κατά 1,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως, στα 100,1 εκατ. βαρέλια, καθώς σημαντικό μέρος της παραγωγικής δυναμικότητας στον Κόλπο παρέμεινε εκτός αγοράς λόγω των αυξημένων κινδύνων ασφαλείας.

Για το σύνολο του 2026, ο IEA προβλέπει πλέον ότι η παγκόσμια προσφορά θα υποχωρήσει κατά 5,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, στα 100,7 εκατ. βαρέλια. Η πλήρης αποκατάσταση της παραγωγής στη Μέση Ανατολή μετατίθεται για το 2027.

Μέρος του ελλείμματος καλύπτεται από τα παγκόσμια αποθέματα. Από την έναρξη του πολέμου έως το τέλος Αυγούστου, τα καταγεγραμμένα παγκόσμια αποθέματα μειώθηκαν κατά περίπου 507 εκατ. βαρέλια, με μέσο ρυθμό άντλησης περίπου 2,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η πίεση στα διυλισμένα προϊόντα. Τα περιθώρια διύλισης στον Ατλαντικό έχουν αυξηθεί σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, με το ντίζελ να αποτελεί τον βασικό παράγοντα της ανόδου.

Τα υψηλά περιθώρια διύλισης αντανακλούν ακριβώς αυτή τη στενότητα στην προσφορά έτοιμων καυσίμων.

Από τα φορτηγά μέχρι τις τιμές στα ράφια

Για την Ελλάδα, η μεγαλύτερη άμεση έκθεση βρίσκεται στο ντίζελ. Η οικονομία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις οδικές μεταφορές εμπορευμάτων, ενώ η νησιωτικότητα της χώρας προσθέτει επιπλέον μεταφορικά κόστη σε σημαντικό μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η άνοδος του πετρελαίου κίνησης επηρεάζει πρώτα τις μεταφορικές εταιρείες, τα logistics, τα τουριστικά λεωφορεία, τα ταξί και την αγροτική παραγωγή.

Ωστόσο, η αύξηση της τιμής του ντίζελ δεν μεταφέρεται αυτομάτως και στον ίδιο βαθμό στις τελικές τιμές των προϊόντων. Το καύσιμο αποτελεί μόνο ένα μέρος του συνολικού κόστους και η επίδραση διαφέρει ανάλογα με την απόσταση μεταφοράς, την αξία του φορτίου, τα συμβόλαια και τη δυνατότητα κάθε επιχείρησης να απορροφήσει μέρος της αύξησης.

Κρίσιμος παράγοντας είναι η διάρκεια της ανόδου. Μια απότομη αλλά προσωρινή αύξηση μπορεί να απορροφηθεί ευκολότερα. Αντίθετα, όσο περισσότερο παραμένει το ντίζελ σε υψηλά επίπεδα, τόσο δυσκολότερο γίνεται για τις επιχειρήσεις μεταφορών και παραγωγής να συγκρατήσουν το αυξημένο κόστος χωρίς να το μετακυλήσουν στις τιμές.

Πίεση δημιουργείται και στην ακτοπλοΐα, όπου τα καύσιμα αποτελούν σημαντικό μέρος του λειτουργικού κόστους. Η μεταφορά της επιβάρυνσης στα εισιτήρια, ωστόσο, δεν είναι άμεση, καθώς επηρεάζεται από την τιμολογιακή πολιτική, την εποχικότητα και τις προαγορές καυσίμων.

Αντίστοιχα, οι αεροπορικές εταιρείες χρησιμοποιούν μηχανισμούς αντιστάθμισης κινδύνου, ενώ οι τελικοί ναύλοι επηρεάζονται παράλληλα από τη ζήτηση, τη διαθεσιμότητα θέσεων και τον ανταγωνισμό.

Οι κρατικές παρεμβάσεις περιορίζουν την επιβάρυνση

Στην ελληνική αγορά, για τον Σεπτέμβριο παραμένει σε ισχύ η κρατική επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης, ύψους 10 λεπτών ανά λίτρο μαζί με τον ΦΠΑ. Το δημοσιονομικό κόστος του μέτρου για τον μήνα υπολογίζεται σε περίπου 30 εκατ. ευρώ.

Παράλληλα, η HELLENiQ ENERGY έχει παρατείνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου την έκτακτη έκπτωση που εφαρμόζει στην αμόλυβδη και στο ντίζελ. Η έκπτωση ανέρχεται περίπου σε 10 λεπτά το λίτρο για την αμόλυβδη και 5 λεπτά για το πετρέλαιο κίνησης στην τελική τιμή.

Οι παρεμβάσεις αυτές περιορίζουν μέρος της επιβάρυνσης για τους καταναλωτές, δεν είναι όμως αρκετές για να ανακόψουν πλήρως την άνοδο όταν οι διεθνείς τιμές των έτοιμων προϊόντων αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό.

Το κρίσιμο στοίχημα για την ελληνική οικονομία

Ο IEA εκτιμά ότι η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου θα μειωθεί φέτος κατά 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, περισσότερο από την προηγούμενη εκτίμηση.

Η πτώση συνδέεται τόσο με τις υψηλές τιμές όσο και με τη μειωμένη διαθεσιμότητα διυλισμένων προϊόντων. Η χαμηλότερη κατανάλωση λειτουργεί ως αντίβαρο στη στενότητα της προσφοράς, αποτελεί όμως ταυτόχρονα ένδειξη ότι οι υψηλές τιμές έχουν ήδη αρχίσει να περιορίζουν τη ζήτηση.

Για την ελληνική αγορά, το πρώτο μήνυμα έχει ήδη φανεί στην αντλία: το πετρέλαιο κίνησης είναι πλέον σχεδόν 50 λεπτά ακριβότερο από τα τέλη Ιουνίου.

Το επόμενο και σημαντικότερο τεστ είναι η διάρκεια της ανόδου. Εάν το ντίζελ παραμείνει για μεγάλο διάστημα πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο, η επιβάρυνση δύσκολα θα περιοριστεί στην αντλία και είναι πιθανό να μεταφερθεί σταδιακά σε μεταφορές, παραγωγή, υπηρεσίες και τελικά στις τιμές των προϊόντων.