Ο East-West Pipeline χάνει προσωρινά τον ρόλο του

Ο East-West Pipeline αποτελεί στρατηγικής σημασίας υποδομή για τη Σαουδική Αραβία, καθώς επιτρέπει τη μεταφορά αργού προς την Ερυθρά Θάλασσα χωρίς διέλευση από το Ορμούζ.

Η διακοπή της λειτουργίας του δημιουργεί ένα σημαντικό πρόβλημα για το Ριάντ. Σύμφωνα με αναφορές του Reuters, εάν η διαταραχή παραταθεί, θα μπορούσε να επηρεαστεί ποσότητα που αντιστοιχεί σε έως και 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.

Η Saudi Aramco προσπαθεί ήδη να περιορίσει τις επιπτώσεις.

Έχουν αυξηθεί οι φορτώσεις από τα Ras Tanura και Juaymah, ενώ η Aramco προσφέρει επιπλέον ποσότητες σε ασιατικά διυλιστήρια μέσω μεταφορτώσεων από πλοίο σε πλοίο στα ανοικτά του Ομάν.

Παράλληλα, ορισμένοι Ευρωπαίοι πελάτες ενημερώθηκαν για ακυρώσεις φορτίων του Σεπτεμβρίου.

Έτσι, η αγορά βρίσκεται μπροστά σε ένα πρόβλημα που είναι ταυτόχρονα ενεργειακό και εφοδιαστικό.

Η Ευρώπη αναζητά επειγόντως εναλλακτικές

Οι ευρωπαϊκές εταιρείες διύλισης έχουν ήδη αρχίσει να αναπροσαρμόζουν τις προμήθειές τους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πολωνική Orlen, η οποία, σύμφωνα με το Reuters, εξασφάλισε περίπου 16 εκατ. βαρέλια επιπλέον αργού για τα διυλιστήριά της σε Πολωνία, Λιθουανία και Τσεχία.

Τα φορτία προέρχονται από ένα ευρύ φάσμα παραγωγών, μεταξύ των οποίων η Νορβηγία, η Βρετανία, η Αλγερία, το Καζακστάν, το Αζερμπαϊτζάν και χώρες της αμερικανικής ηπείρου.

Η Orlen αναζητά παράλληλα πρόσθετες ποσότητες από τη Βόρεια Θάλασσα, τη Βραζιλία και τη Γουιάνα.

Η κίνηση αυτή αποτυπώνει τη στρατηγική που είναι πιθανό να ακολουθήσουν και άλλοι ευρωπαίοι αγοραστές: διαφοροποίηση προμηθευτών και αναζήτηση φορτίων από όσο το δυνατόν περισσότερες πηγές.

Το Brent δεν δείχνει όλο το κόστος της κρίσης

Το Brent υποχώρησε στις 16 Σεπτεμβρίου μετά την έντονη άνοδο της προηγούμενης ημέρας, όμως παρέμεινε σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, περίπου στα 107,82 δολάρια το βαρέλι στις πρώτες συναλλαγές.

Ωστόσο, η τιμή του συμβολαίου αναφοράς δεν αποτυπώνει πάντοτε το πραγματικό κόστος που αντιμετωπίζει ένα διυλιστήριο.

Άλλο είναι η τιμή ενός βαρελιού στην αγορά futures και άλλο η τιμή ενός συγκεκριμένου φορτίου που πρέπει να βρεθεί άμεσα, να φορτωθεί, να μεταφερθεί με ασφάλεια και να παραδοθεί σε συγκεκριμένο λιμάνι.

Εάν πολλοί αγοραστές διεκδικούν τις ίδιες διαθέσιμες ποσότητες, τότε αυξάνονται οι πιέσεις στη φυσική αγορά.

Το ίδιο συμβαίνει με τα ναύλα και το κόστος ασφάλισης των πλοίων.

Η κρίση επομένως μπορεί να γίνει ακριβότερη ακόμη και χωρίς μια αντίστοιχη εκτίναξη της τιμής του Brent.

Υπάρχουν εναλλακτικές πηγές, αλλά όχι απεριόριστες

Η Ευρώπη έχει τη δυνατότητα να στραφεί σε παραγωγούς της Βόρειας Θάλασσας, στη Νορβηγία, στις ΗΠΑ, στη Βραζιλία, στη Γουιάνα, στο Καζακστάν και στο Αζερμπαϊτζάν.

Αυτό είναι ένα σημαντικό πλεονέκτημα σε σχέση με προηγούμενες ενεργειακές κρίσεις.

Όμως η δυνατότητα αντικατάστασης των σαουδαραβικών φορτίων δεν είναι απεριόριστη.

Οι παραγωγικές δυνατότητες, τα διαθέσιμα φορτία, τα δεξαμενόπλοια, οι λιμενικές υποδομές και οι ασφαλείς θαλάσσιες διαδρομές αποτελούν κρίκους της ίδιας αλυσίδας.

Εάν ένας ή περισσότεροι από αυτούς τους κρίκους διαταραχθούν, η αγορά μπορεί να γίνει πολύ πιο «σφιχτή» χωρίς να έχει εξαφανιστεί μεγάλη ποσότητα από την παγκόσμια παραγωγική δυναμικότητα.

Diesel και αεροπορικά καύσιμα στο επίκεντρο

Η πίεση δεν περιορίζεται στο αργό πετρέλαιο.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι αγορές diesel και αεροπορικού καυσίμου, καθώς αποτελούν προϊόντα με άμεση επίδραση στις μεταφορές, στη βιομηχανία και στην ευρύτερη οικονομική δραστηριότητα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω της Oil Coordination Group στις 8 Σεπτεμβρίου, είχε εκτιμήσει ότι δεν υπήρχε τότε άμεσο πρόβλημα εφοδιασμού στην ΕΕ.

Η ευρωπαϊκή παραγωγή διυλιστηρίων, οι εναλλακτικές διεθνείς προμήθειες και τα εμπορικά και έκτακτα αποθέματα μπορούσαν να καλύψουν τη ζήτηση.

Ωστόσο, η Επιτροπή είχε προειδοποιήσει ότι η εξέλιξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή, σε συνδυασμό με την εποχική αύξηση της ζήτησης, θα μπορούσε να καταστήσει την αγορά πιο «σφιχτή» τους επόμενους μήνες.

Το μεγάλο στοίχημα είναι η διάρκεια

Η σημερινή εικόνα δεν δείχνει ακόμη μια άμεση και γενικευμένη έλλειψη πετρελαίου στην Ευρώπη.

Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό:

Πόσο θα διαρκέσουν οι διαταραχές και πόσο αποτελεσματικά μπορούν να λειτουργήσουν οι εναλλακτικές διαδρομές;

Στις 16 Σεπτεμβρίου, στελέχη των Shell και Equinor προειδοποίησαν ότι οι μηχανισμοί που μέχρι σήμερα απορροφούσαν τις ενεργειακές διαταραχές εμφανίζουν σημάδια εξασθένησης.

Σύμφωνα με το Reuters, από την έναρξη της σύγκρουσης έχουν χαθεί περίπου 1,6 δισ. βαρέλια αργού και συμπυκνωμάτων από την παγκόσμια αγορά, ενώ οι επιπτώσεις στις υποδομές και στις εφοδιαστικές αλυσίδες μπορεί να διαρκέσουν ακόμη και έως το 2027.

Για την Ευρώπη, το κρίσιμο μέγεθος αλλάζει

Η κρίση στον East-West Pipeline και οι συνεχιζόμενες εντάσεις γύρω από το Ορμούζ δείχνουν ότι η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού δεν εξαρτάται μόνο από την παγκόσμια παραγωγή.

Εξαρτάται από ένα πολύ μεγαλύτερο σύστημα:

παραγωγή → αγωγοί → λιμάνια → δεξαμενόπλοια → θαλάσσιες διαδρομές → διυλιστήρια → τελικά προϊόντα.

Όσο περισσότερα σημεία αυτής της αλυσίδας αντιμετωπίζουν προβλήματα, τόσο μικραίνει το περιθώριο ασφαλείας της αγοράς.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα για τις αγορές.

Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο «πόσο πετρέλαιο υπάρχει». Είναι «πόσο πετρέλαιο μπορεί να φτάσει εκεί όπου χρειάζεται, πόσο γρήγορα και με ποιο κόστος».

Αν οι διαταραχές παραμείνουν προσωρινές, οι εναλλακτικές προμήθειες μπορούν σταδιακά να απορροφήσουν μέρος των απωλειών.

Εάν όμως η κρίση παραταθεί, τότε η αγορά μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη όχι μόνο με υψηλότερη τιμή πετρελαίου, αλλά με ακριβότερα ναύλα, υψηλότερο κόστος ασφάλισης, ακριβότερα διυλισμένα προϊόντα και μεγαλύτερες πιέσεις στον πληθωρισμό.

Και τότε η ενεργειακή κρίση μετατρέπεται από πρόβλημα εφοδιασμού σε ευρύτερο μακροοικονομικό και επενδυτικό κίνδυνο.