Διαρθρωτικές διαφορές στις τιμές βασικών αγαθών

Η απόκλιση αποτυπώνεται εντονότερα σε επιμέρους κατηγορίες προϊόντων:

Το κρέας αυξήθηκε κατά 11,8% στην Ελλάδα έναντι 6,7% στην Ευρωζώνη

Το φρέσκο γάλα αυξήθηκε κατά 4,4%, ενώ στην Ευρωζώνη μειώθηκε κατά 1,7%

Τα τυριά αυξήθηκαν κατά 3,5%, όταν στην Ευρωζώνη υποχώρησαν κατά 1%

Τα εσπεριδοειδή αυξήθηκαν κατά 18% έναντι 7,5% στην Ευρωζώνη

Τα λαχανικά αυξήθηκαν κατά 7,3% έναντι 3,2%

Η σοκολάτα αυξήθηκε κατά 7,7% έναντι 5,7%

Οι διαφοροποιήσεις αυτές δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά σε διεθνείς παράγοντες, καθώς οι ίδιες αγορές και πρώτες ύλες τροφοδοτούν σε μεγάλο βαθμό όλες τις ευρωπαϊκές χώρες.

Γιατί ο πληθωρισμός παραμένει υψηλότερος στην Ελλάδα

Η σημερινή εικόνα δεν είναι αποτέλεσμα ενός μεμονωμένου σοκ, αλλά της αλληλεπίδρασης διαδοχικών κρίσεων από το 2021 και μετά. Η πανδημική επανεκκίνηση, οι διαταραχές εφοδιασμού από την Κίνα, η ενεργειακή κρίση λόγω Ουκρανίας και οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή συνέβαλαν σε ένα περιβάλλον διαρκούς πίεσης τιμών.

Ωστόσο, κρίσιμο στοιχείο είναι ότι οι τιμές, μετά το αρχικό άλμα, δεν επανήλθαν ποτέ στα προ κρίσεων επίπεδα, ιδιαίτερα σε τρόφιμα και υπηρεσίες. Αντίθετα, παρέμειναν σε υψηλό «νέο επίπεδο ισορροπίας».

Παρεμβάσεις στην αγορά και επιδράσεις στον ανταγωνισμό

Η συγκράτηση των τιμών σε ορισμένες κατηγορίες προϊόντων, όπως τα μεταποιημένα τρόφιμα, δεν φαίνεται να προήλθε αποκλειστικά από ενίσχυση του ανταγωνισμού, αλλά και από ρυθμιστικές παρεμβάσεις, όπως το πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους.

Η προσωρινή άρση και επαναφορά του μέτρου συνδέθηκε με ανατιμήσεις σε χιλιάδες προϊόντα, γεγονός που οδήγησε σε νέες διορθωτικές πρωτοβουλίες από την πλευρά της πολιτείας.

Παράλληλα, η δομή της αγοράς λιανικής τροφίμων χαρακτηρίζεται από:

σχετικά χαμηλή συγκέντρωση,

περιορισμένη παραγωγικότητα,

χαμηλότερα περιθώρια κέρδους (~1,5% έναντι ~4% στην Ευρώπη),

μικρό μερίδιο προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας (περίπου 27%).

Οι παράγοντες αυτοί μειώνουν την ένταση του ανταγωνισμού και περιορίζουν τη δυνατότητα πίεσης στις τιμές.

Αδυναμίες στην αλυσίδα τροφίμων και υπηρεσιών

Σημαντικές στρεβλώσεις καταγράφονται και στην αγορά νωπών προϊόντων, όπου η απουσία ισχυρών συνεταιριστικών σχημάτων αφήνει κενό που καλύπτεται από χονδρεμπόρους, οι οποίοι διατηρούν ισχυρή διαμεσολαβητική θέση στην αλυσίδα διανομής.

Παράλληλα, οι υπηρεσίες –ιδίως στον τουρισμό– αποτελούν βασικό παράγοντα πληθωριστικής πίεσης, καθώς η υψηλή εξωτερική ζήτηση επιτρέπει τη διατήρηση αυξημένων τιμών χωρίς αντίστοιχη υποχώρηση της ζήτησης.

Μια οικονομία με αυξημένη ζήτηση και περιορισμένη προσφορά

Η συνδυασμένη εικόνα δείχνει μια οικονομία όπου η συνολική ζήτηση αυξάνεται ταχύτερα από την παραγωγική δυνατότητα, με αποτέλεσμα:

αυξημένη εξάρτηση από εισαγωγές,

ενισχυμένες πληθωριστικές πιέσεις,

περιορισμένα περιθώρια αποκλιμάκωσης τιμών.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι παρεμβάσεις πολιτικής έχουν κατά κύριο λόγο βραχυπρόθεσμο χαρακτήρα και συχνά στηρίζονται σε επιδοματικές ενισχύσεις, οι οποίες ανακυκλώνουν μέρος των φορολογικών εσόδων από τον ΦΠΑ προς συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες.

Συμπέρασμα

Η επίμονη απόκλιση του ελληνικού πληθωρισμού από την Ευρωζώνη δεν φαίνεται να αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο, αλλά αντανάκλαση βαθύτερων διαρθρωτικών χαρακτηριστικών της αγοράς αγαθών και υπηρεσιών.

Η αλληλεπίδραση περιορισμένου ανταγωνισμού, υψηλής ζήτησης, δομικών αδυναμιών σε κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και επαναλαμβανόμενων εξωγενών σοκ συνθέτει ένα περιβάλλον στο οποίο οι τιμές εμφανίζουν ανθεκτικότητα προς τα κάτω και μεγαλύτερη ευαισθησία προς τα πάνω — μια εκδοχή της γνωστής ασυμμετρίας “rockets and feathers”.