Αντίθετα, σημαντικά χαμηλότερη είναι η χρήση καρτών σε χώρες όπως η Ολλανδία, όπου αντιστοιχεί στο 49,8% των ηλεκτρονικών πληρωμών, αλλά κυρίως στη Γερμανία, με μόλις 45,2%.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η Ευρώπη δεν ακολουθεί ένα ενιαίο μοντέλο ψηφιακών πληρωμών. Οι διαφορές μεταξύ των χωρών παραμένουν σημαντικές και αντανακλούν διαφορετικές τραπεζικές υποδομές, καταναλωτικές συνήθειες και εθνικά συστήματα πληρωμών.

Οι κάρτες δεν σημαίνουν μόνο Visa και Mastercard

Η υψηλή χρήση καρτών στις ευρωπαϊκές οικονομίες δεν σημαίνει ότι όλες οι συναλλαγές περνούν υποχρεωτικά από τα δύο μεγάλα αμερικανικά δίκτυα, Visa και Mastercard.

Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν αναπτύξει δικά τους εθνικά σχήματα πληρωμών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Πορτογαλία, όπου λειτουργεί το MULTIBANCO, το εθνικό σύστημα καρτών που διαχειρίζεται η SIBS.

Οι Πορτογάλοι χρησιμοποιούν σε μεγάλο βαθμό κάρτες διπλής σήμανσης, οι οποίες μπορούν να λειτουργούν μέσω του MULTIBANCO στις εγχώριες συναλλαγές και μέσω Visa ή Mastercard στις διεθνείς.

Αντίστοιχα εθνικά σχήματα υπάρχουν στη Γαλλία με το Cartes Bancaires, στη Γερμανία με το Girocard, στην Ιταλία με το BANCOMAT και στο Βέλγιο με το Bancontact.

Η ύπαρξη αυτών των υποδομών έχει και ευρύτερη στρατηγική σημασία. Επιτρέπει στις ευρωπαϊκές χώρες να διατηρούν μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στην υποδομή των πληρωμών και να περιορίζουν την εξάρτησή τους από διεθνή δίκτυα, ενώ μέρος της οικονομικής αξίας που δημιουργείται από τις εγχώριες συναλλαγές παραμένει στην ίδια την αγορά.

Οι μεταφορές πίστωσης είναι η «ραχοκοκαλιά»

Παρά την κυριαρχία των καρτών, η εικόνα αλλάζει όταν εξετάζεται η συνολική οικονομική αξία που διακινείται.

Οι μεταφορές πίστωσης αντιπροσωπεύουν περίπου το 21,3% του αριθμού των ηλεκτρονικών πληρωμών στην Ευρωζώνη, ενώ οι άμεσες χρεώσεις αντιστοιχούν σε 14,1%.

Οι μεταφορές πίστωσης έχουν όμως δυσανάλογα μεγάλη σημασία, καθώς μέσω αυτών διακινείται περίπου το 92% της συνολικής αξίας των ηλεκτρονικών πληρωμών στην Ευρωζώνη.

Ο λόγος είναι ότι πρόκειται για το βασικό μέσο μεταφοράς μεγαλύτερων ποσών. Χρησιμοποιούνται για μισθοδοσία, επιχειρηματικές συναλλαγές, πληρωμές μεταξύ εταιρειών και μεταφορές κεφαλαίων, σε αντίθεση με τις κάρτες που χρησιμοποιούνται κυρίως για καθημερινές αγορές.

Με άλλα λόγια, οι κάρτες κυριαρχούν στον αριθμό των συναλλαγών, αλλά οι τραπεζικές μεταφορές εξακολουθούν να αποτελούν τη βασική υποδομή για τη μετακίνηση χρημάτων στην οικονομία.

Το IRIS αλλάζει τις ισορροπίες στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, μάλιστα, οι μεταφορές πίστωσης αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της ταχύτατης εξάπλωσης των άμεσων πληρωμών μέσω IRIS.

Το IRIS λειτουργεί με βάση το μοντέλο account-to-account, δηλαδή τα χρήματα μεταφέρονται απευθείας από έναν τραπεζικό λογαριασμό σε έναν άλλο, χωρίς να μεσολαβεί το σχήμα μιας κάρτας.

Η ανάπτυξη είναι εντυπωσιακή. Το 2025 οι άμεσες πληρωμές μέσω της ΔΙΑΣ αυξήθηκαν κατά 72,8%, φθάνοντας τα 122,1 εκατ. συναλλαγές. Πλέον αντιπροσωπεύουν περίπου το 27% του συνόλου των μεταφορών πίστωσης στην Ελλάδα.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για το μέλλον των πληρωμών, καθώς δημιουργεί έναν τρίτο πόλο δίπλα στις κάρτες και τις παραδοσιακές τραπεζικές μεταφορές.

Ειδικά η δυνατότητα άμεσης μεταφοράς χρημάτων με το κινητό τηλέφωνο, χωρίς την ανάγκη χρήσης κάρτας, ενισχύει τον ανταγωνισμό μεταξύ διαφορετικών μοντέλων πληρωμών και μπορεί σταδιακά να περιορίσει το κόστος συναλλαγών.

Η μεγάλη διαφορά με την Ευρώπη στις πάγιες εντολές

Εντυπωσιακά χαμηλή παραμένει στην Ελλάδα η χρήση των άμεσων χρεώσεων, οι οποίες αντιστοιχούν μόλις στο 1,1% των ηλεκτρονικών πληρωμών.

Η άμεση χρέωση λειτουργεί διαφορετικά από μια μεταφορά πίστωσης. Στην τελευταία, ο πληρωτής δίνει την εντολή μεταφοράς χρημάτων. Στην άμεση χρέωση, αντίθετα, ο δικαιούχος ξεκινά τη συναλλαγή, έχοντας προηγουμένως λάβει εξουσιοδότηση από τον πελάτη.

Το μοντέλο αυτό χρησιμοποιείται ευρέως στην Ευρώπη για επαναλαμβανόμενες πληρωμές, όπως λογαριασμούς τηλεπικοινωνιών και ενέργειας, ασφάλιστρα και δόσεις δανείων.

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, οι πάγιες εντολές χρησιμοποιούνται για περισσότερο από τα δύο τρίτα συγκεκριμένων κατηγοριών επαναλαμβανόμενων πληρωμών στην Ευρωζώνη.

Η διαφορά με την Ελλάδα είναι χαρακτηριστική. Στη Γερμανία, οι άμεσες χρεώσεις αντιπροσωπεύουν το 30,6% των ηλεκτρονικών πληρωμών, το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωζώνη.

Η εικόνα αυτή αντανακλά διαφορετική κουλτούρα πληρωμών, αλλά και διαφορετικό τρόπο με τον οποίο τα νοικοκυριά διαχειρίζονται τις επαναλαμβανόμενες υποχρεώσεις τους.

Παρά το γεγονός ότι από το 2025 η κατάργηση τραπεζικών προμηθειών για συγκεκριμένες πληρωμές λογαριασμών μέσω πάγιας εντολής δημιουργεί επιπλέον κίνητρο, η χρήση τους στην Ελλάδα παραμένει περιορισμένη.

Το e-money κερδίζει έδαφος

Μια ακόμη κατηγορία που αποκτά σταδιακά μεγαλύτερη σημασία είναι το ηλεκτρονικό χρήμα.

Οι πληρωμές με e-money αντιπροσωπεύουν πλέον περίπου το 6,1% των ηλεκτρονικών πληρωμών στην Ευρωζώνη και περίπου 4% στην Ελλάδα.

Εδώ απαιτείται μια σημαντική διάκριση. Ένα ψηφιακό πορτοφόλι όπως το Apple Pay ή το Google Pay δεν καταγράφεται κατ' ανάγκη ως πληρωμή με ηλεκτρονικό χρήμα. Όταν το ψηφιακό πορτοφόλι χρησιμοποιεί μια τραπεζική κάρτα, η συναλλαγή καταγράφεται από την ΕΚΤ ως πληρωμή με κάρτα.

Το e-money αφορά χρήματα που τηρούνται σε λογαριασμούς ηλεκτρονικού χρήματος σε ειδικά αδειοδοτημένα ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος.

Η εξέλιξη της συγκεκριμένης αγοράς αποτυπώνει και την άνοδο των fintech. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΚΤ, περίπου το 98% των συναλλαγών e-money στην Ευρωζώνη πραγματοποιείται πλέον μέσω λογαριασμών ηλεκτρονικού χρήματος και μόλις το 2% μέσω προπληρωμένων καρτών που αποθηκεύουν ηλεκτρονικό χρήμα.

Η επόμενη μάχη στις πληρωμές

Η εικόνα που διαμορφώνεται στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Η χώρα έχει περάσει από ένα περιβάλλον όπου τα μετρητά κυριαρχούσαν σε ένα μοντέλο όπου οι κάρτες αποτελούν πλέον το βασικό μέσο για την καθημερινή ηλεκτρονική συναλλαγή.

Ταυτόχρονα, όμως, το IRIS και οι άμεσες μεταφορές λογαριασμού προς λογαριασμό δημιουργούν μια νέα δυναμική, ενώ το e-money και οι fintech υπηρεσίες διευρύνουν ακόμη περισσότερο τις διαθέσιμες επιλογές.

Το επόμενο στάδιο δεν θα κριθεί επομένως μόνο από το εάν οι καταναλωτές θα χρησιμοποιούν λιγότερα μετρητά. Το σημαντικότερο ζήτημα θα είναι ποια υποδομή θα βρίσκεται πίσω από κάθε ηλεκτρονική πληρωμή.

Οι κάρτες παραμένουν κυρίαρχες στην Ελλάδα, αλλά η ταχεία ανάπτυξη των άμεσων πληρωμών δείχνει ότι το μοντέλο account-to-account μπορεί να εξελιχθεί στον σημαντικότερο ανταγωνιστή τους. Και σε αυτή τη νέα αγορά, η Ελλάδα έχει ήδη δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα ισχυρό εγχώριο οικοσύστημα μέσω του IRIS και της ΔΙΑΣ.