Αβεβαιότητα για τις εξελίξεις

Το βασικό χαρακτηριστικό της τρέχουσας συγκυρίας είναι η υψηλή αβεβαιότητα. Η στάση των Ηνωμένες Πολιτείες θεωρείται δύσκολα προβλέψιμη, γεγονός που περιπλέκει τις εκτιμήσεις για τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης.

Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι οι οικονομικές επιπτώσεις θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από το πόσο θα διαρκέσει η σύγκρουση και από το μέγεθος των αναταράξεων που θα προκαλέσει στις διεθνείς ενεργειακές αγορές.

Ήδη, πάντως, θεωρείται ξεπερασμένη η βασική υπόθεση του κρατικού προϋπολογισμού που προέβλεπε μέση τιμή πετρελαίου στα 62 δολάρια ανά βαρέλι.

Εναλλακτικές εκτιμήσεις που διατυπώθηκαν την προηγούμενη εβδομάδα προέβλεπαν ότι, εφόσον η κρίση τερματιστεί σχετικά γρήγορα, η μέση τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να κινηθεί στην περιοχή των 75 έως 80 δολαρίων. Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο πληθωρισμός θα διαμορφωνόταν περίπου στο 2,5%, έναντι της αρχικής πρόβλεψης για 2,2%, ενώ η οικονομική ανάπτυξη θα παρουσίαζε μικρή επιβράδυνση.

Σενάρια ενεργειακού σοκ

Ωστόσο, η κατάσταση στις αγορές ενέργειας επιδεινώθηκε περαιτέρω. Την περασμένη Παρασκευή η τιμή του πετρελαίου έφτασε τα 100 δολάρια το βαρέλι, δηλαδή περίπου 40 δολάρια υψηλότερα από την υπόθεση που είχε χρησιμοποιηθεί στον προϋπολογισμό.

Με βάση την ανάλυση ευαισθησίας που περιλαμβάνεται στον ίδιο τον προϋπολογισμό, αν μια τόσο υψηλή τιμή διατηρηθεί για ολόκληρο το έτος, τότε ο πληθωρισμός θα μπορούσε να φτάσει έως το 4,7%. Παράλληλα, ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας θα υποχωρούσε κατά περίπου μισή ποσοστιαία μονάδα, από 2,4% σε περίπου 1,9%.

Παρόμοια εκτίμηση είχε διατυπώσει και το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, το οποίο ήδη από τον Δεκέμβριο είχε υπολογίσει ότι ένα ισχυρό ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να περιορίσει την ανάπτυξη στο 1,9%, έναντι βασικού σεναρίου για 2,1%.

Κοντά σε αυτό το επίπεδο κινείται και η εκτίμηση της Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος. Σε ένα δυσμενές σενάριο με αυξημένες τιμές ενέργειας και παρατεταμένη αβεβαιότητα έως το δεύτερο τρίμηνο του 2026, η τράπεζα προβλέπει ρυθμό ανάπτυξης περίπου 2%, έναντι προηγούμενης πρόβλεψης 2,5%. Την ίδια στιγμή, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να φτάσει το 3,2%, από 2,3% που ήταν η βασική πρόβλεψη.

Οι κρίσιμοι παράγοντες της ενεργειακής αγοράς

Όπως επισημαίνει ο επικεφαλής του οικονομικού γραφείου του πρωθυπουργού Μιχάλης Αργυρού, σε αυτή τη φάση είναι εξαιρετικά δύσκολο να γίνουν ασφαλείς προβλέψεις για την πορεία της κρίσης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα περισσότερα σενάρια δεν προεξοφλούν επανάληψη των ακραίων συνθηκών του 2022–2023, όταν ο πληθωρισμός στην Ευρώπη πλησίασε το 10%. Για να συμβεί κάτι αντίστοιχο, θα απαιτούνταν πολύ πιο δραματικές εξελίξεις.

Την περίοδο εκείνη η εκτόξευση των τιμών είχε προκληθεί από ταυτόχρονη άνοδο τόσο του πετρελαίου όσο και του φυσικού αερίου, ενώ παράλληλα υπήρξαν σοβαρά προβλήματα εφοδιασμού μετά τη διακοπή των ροών φυσικού αερίου προς μεγάλο μέρος της Ευρώπης.

Σήμερα, δεν υπάρχει ανάλογη ενεργειακή έλλειψη στην ευρωπαϊκή αγορά. Ωστόσο, η στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ για τη διεθνή διακίνηση πετρελαίου – ιδίως προς τις ασιατικές οικονομίες – σημαίνει ότι οποιαδήποτε ένταση στην περιοχή επηρεάζει άμεσα τις παγκόσμιες τιμές ενέργειας.

Όσο παραμένει ασαφές το εύρος και η διάρκεια της κρίσης, οι τιμές της ενέργειας αναμένεται να χαρακτηρίζονται από έντονη μεταβλητότητα.

Πιέσεις στον προϋπολογισμό

Οι εξελίξεις αυτές θα μπορούσαν να επηρεάσουν και τα δημόσια οικονομικά. Υψηλότερος πληθωρισμός και χαμηλότερη ανάπτυξη τείνουν να μειώνουν τα φορολογικά έσοδα, ενώ ταυτόχρονα αυξάνουν την ανάγκη για παρεμβάσεις στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Μέχρι στιγμής η κυβέρνηση έχει περιοριστεί σε μέτρα για τον περιορισμό φαινομένων αισχροκέρδειας. Ωστόσο, θεωρείται πιθανό να προχωρήσει και σε πιο άμεσες παρεμβάσεις εφόσον η κατάσταση στις αγορές επιδεινωθεί.

Σε πρόσφατη ανάλυσή της, η Oxford Economics σημείωσε ότι οι χώρες της Νότιας Ευρώπης διαθέτουν σήμερα ισχυρότερη δημοσιονομική θέση σε σχέση με πριν από τέσσερα χρόνια, γεγονός που τους επιτρέπει να προχωρούν ταχύτερα σε δημοσιονομικές παρεμβάσεις. Παράλληλα, εκτιμά ότι εκτός αν υπάρξει σοβαρή επιδείνωση της κρίσης, τα μέτρα στήριξης θα είναι στοχευμένα και περιορισμένης έκτασης.

Μέχρι στιγμής, πάντως, μόνο η Πορτογαλία έχει λάβει μέτρο με άμεσο δημοσιονομικό κόστος, μειώνοντας κατά τρία λεπτά τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στα καύσιμα.

Δημοσιονομικά περιθώρια

Ο συντονιστής του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, καθηγητής Γιάννης Τσουκαλάς, εκτιμά ότι ακόμη και σε περίπτωση επιβράδυνσης της ανάπτυξης κοντά στο 1,9% δεν αναμένεται να δημιουργηθεί δημοσιονομικό πρόβλημα.

Όπως επισημαίνει, υπάρχει ακόμη περιθώριο για αύξηση των κρατικών εσόδων εφόσον χρειαστεί.

Πιο σαφής εικόνα για τις οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης αναμένεται να προκύψει στο τέλος Μαρτίου, όταν θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα αποστολή της Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο της διαδικασίας του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, κατά την οποία θα αξιολογηθούν εκ νέου οι προβλέψεις για την ελληνική οικονομία.