Αυτή η εποχή πλέον τελειώνει, καθώς οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν ολοένα περισσότερο τα FoF για να κατευθύνουν κεφάλαια προς κρίσιμες εθνικές δυνατότητες και στρατηγικές (συχνά διπλής χρήσης) τεχνολογίες, να αποκλείουν εχθρικούς ή υψηλού ρίσκου επενδυτές και να ενισχύουν την καινοτομική ικανότητα στο εσωτερικό και σε συμμαχικές χώρες. Το National Security Strategic Investment Fund του Ηνωμένου Βασιλείου και το ταμείο 55 North της Δανίας για την κβαντική τεχνολογία αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα. Σε πολυμερή επίπεδο, το European Tech Champions Initiative του European Investment Fund και το NATO Innovation Fund (με τη συμμετοχή 24 μελών) αντικατοπτρίζουν αυτή τη μετατόπιση.

Ως αποτέλεσμα, το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι κυβερνήσεις πρέπει να χρησιμοποιούν FoF για την οικονομική κρατική πολιτική, αλλά πώς πρέπει να τα σχεδιάζουν ώστε οι προτεραιότητες εθνικής ασφάλειας να μην διαβρώνουν την πειθαρχία της αγοράς και η εμπορική λογική να μην υπονομεύει τους στρατηγικούς στόχους. Αρκετές αρχές σχεδιασμού, που προκύπτουν από την εμπειρία και την έρευνά μας, μπορούν να βοηθήσουν τις κυβερνήσεις να επιτύχουν αυτή την ισορροπία.

Πρώτον, οι αποτελεσματικές στρατηγικές FoF απαιτούν μια σαφώς διατυπωμένη διπλή αποστολή, που να περιλαμβάνει έναν συνεκτικό στόχο οικονομικής ασφάλειας και ένα αξιόπιστο εμπορικό πλαίσιο, βασισμένο σε εφαρμόσιμους δομικούς περιορισμούς.

Στο πλαίσιο της αποστολής ασφάλειας, τα FoF θα πρέπει να επικεντρώνονται σε στρατηγικά σημαντικούς τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι ημιαγωγοί και τα αυτόνομα συστήματα, διευκρινίζοντας αν οι τεχνολογίες προορίζονται για άμυνα, πολιτικές εφαρμογές ή και τα δύο. Θα πρέπει να στηρίζουν μόνο εταιρείες που διεξάγουν έρευνα και ανάπτυξη και διατηρούν ουσιαστική παραγωγική δραστηριότητα στις χώρες-στόχους, και όχι απλώς να έχουν νομική έδρα εκεί. Για παράδειγμα, η στήριξη που παρέχει το Denmark’s Export and Investment Fund στο ταμείο 55 North δείχνει τις τεχνολογικές και στρατηγικές προτεραιότητες της κυβέρνησης.

Στην εμπορική πλευρά, απαιτούνται σαφείς στόχοι απόδοσης τόσο για τα FoF όσο και για τα υποκείμενα funds, ώστε οι προτεραιότητες ασφάλειας να μην χρησιμοποιούνται ως δικαιολογία για χαμηλές επιδόσεις. Επίσης, πρέπει να απαιτούνται ελάχιστα επίπεδα ιδιωτικών επενδύσεων, ώστε οι ιδιώτες επενδυτές να μοιράζονται τον κίνδυνο και σταδιακά να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο ρόλο καθώς οι αγορές κεφαλαίου ωριμάζουν.

Οι κυβερνήσεις πρέπει επίσης να καθιστούν σαφείς εξαρχής τις ανταλλαγές (trade-offs) που είναι διατεθειμένες να κάνουν ανάμεσα στους στόχους οικονομικής ασφάλειας και στις χρηματοοικονομικές αποδόσεις, αντί να προκύπτουν εκ των υστέρων ως πολιτικοί συμβιβασμοί. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η ισορροπία μπορεί να αλλάξει, καθώς οι ιδιωτικές αγορές κεφαλαίου αποκτούν την ικανότητα να υποστηρίζουν μόνες τους τα οικοσυστήματα ή καθώς αναδύονται νέοι τομείς που χρειάζονται στήριξη.

Το ισραηλινό πρόγραμμα Yozma αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, περιορίζοντας τη συμμετοχή του κράτους στις αποδόσεις και επιτρέποντας στους ιδιώτες επενδυτές να αγοράσουν το μερίδιο του κράτους σε επιτυχημένα funds. Η SVC ακολούθησε διαφορετική προσέγγιση, παραιτούμενη από μεγάλο μέρος της μεταφερόμενης απόδοσης (carried interest) για να στηρίξει την ανάπτυξη του οικοσυστήματος, ενώ το NATO Innovation Fund κατανέμει τις επενδύσεις του σε πολλαπλές αγορές για την ενίσχυση των δυνατοτήτων μεταξύ των μελών του.

Δεύτερον, οι κυβερνήσεις πρέπει να ενσωματώνουν δικλείδες ασφαλείας στην επενδυτική αλυσίδα, διασφαλίζοντας ότι τα FoF, τα υποκείμενα funds και οι εταιρείες χαρτοφυλακίου λειτουργούν σε πλαίσιο που προστατεύει ευαίσθητες τεχνολογίες και περιορίζει εχθρικές επιρροές. Στην πράξη, οι ομάδες επενδύσεων των FoF θα πρέπει να διαθέτουν κατάλληλες διαβαθμίσεις ασφαλείας, ενώ σε ευαίσθητους τομείς τουλάχιστον ένας γενικός εταίρος (GP) σε κάθε υποκείμενο venture fund θα πρέπει να έχει ελεγχθεί ώστε οι αρχές εθνικής ασφάλειας να έχουν αξιόπιστο σημείο επαφής. Η αποτελεσματική ενσωμάτωση ασφάλειας περιλαμβάνει επίσης περιορισμούς στο εχθρικό κεφάλαιο, υποχρεωτική γνωστοποίηση των πηγών χρηματοδότησης των LP και των συν-επενδύσεων, καθώς και έλεγχο της δομής ιδιοκτησίας των εταιρειών χαρτοφυλακίου.

Επιπλέον, τα FoF μπορούν να χρησιμοποιούν τη θέση τους ως βασικοί επενδυτές για να διαμορφώνουν τις πολιτικές των funds που υποστηρίζουν. Το NATO Innovation Fund, που λειτουργεί ως ιδιωτικό επενδυτικό όχημα αλλά υποστηρίζεται από συμμαχικές κυβερνήσεις, απαιτεί αυστηρό due diligence και διαφάνεια από τα funds που επιλέγει, θέτοντας ένα πρότυπο ασφαλείας για όλο το οικοσύστημα άμυνας και ασφάλειας στην Ευρώπη.

Τέλος, τα σωστά σχεδιασμένα FoF μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση συμμαχιών. Σε μια παγκόσμια οικονομία που χαρακτηρίζεται από διεθνείς καινοτόμους, διασυνδεδεμένες εφοδιαστικές αλυσίδες και διασυνοριακές ροές κεφαλαίου, η ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε εθνικά προγράμματα. Τα FoF είναι ιδιαίτερα κατάλληλα για τη λειτουργία στρατηγικών συμμαχιών, συνδέοντας συμμαχικές οικονομίες και αποσυνδέοντάς τες από αντίπαλες.

Πολυμερείς πλατφόρμες όπως τα περιφερειακά οχήματα του European Investment Fund δείχνουν πώς το κοινό κεφάλαιο μπορεί να ευθυγραμμίσει τα κίνητρα και να κατανείμει το κόστος ανάπτυξης στρατηγικών τεχνολογιών. Παρομοίως, το NATO Innovation Fund, επενδύοντας μαζί με τις εταιρείες χαρτοφυλακίου των FoF, συμβάλλει στη δημιουργία κοινών και διαλειτουργικών αμυντικών και ασφαλιστικών δυνατοτήτων.

Οι πρωτοβουλίες FoF, όσο καλά κι αν σχεδιαστούν, θα αποτύχουν αν επικεντρωθούν αποκλειστικά στην πρώιμη καινοτομία. Η εξάρτηση της Ουκρανίας από κινεζικά εξαρτήματα, που περιόρισε την αξιοποίηση της εγχώριας καινοτομίας στα drones, αποτελεί προειδοποιητικό παράδειγμα. Η πραγματική ισχύς δεν βρίσκεται μόνο στο ποιος εφευρίσκει τις τεχνολογίες, αλλά και στο ποιος ελέγχει τη μαζική παραγωγή και τις κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού.

Για τον λόγο αυτό, οι κυβερνήσεις θα πρέπει να εξετάσουν την επέκταση του μοντέλου FoF ώστε να στηρίξουν σχέδια κλιμάκωσης της παραγωγής και επενδύσεις σε υποδομές εφοδιαστικών αλυσίδων και τεχνολογιών. Τα κρατικά FoF μπορούν να στηρίζουν funds που χρηματοδοτούν τη δαπανηρή διαδικασία κλιμάκωσης στρατηγικών βιομηχανιών, από την παραγωγή ημιαγωγών έως το quantum hardware και τα προηγμένα υλικά. Αυτές οι στρατηγικές πρέπει να συντονίζονται με άλλα κυβερνητικά μέτρα, όπως δημόσιες προμήθειες, έλεγχοι εξαγωγών και επιδοτήσεις.

Τα FoF δεν είναι απλώς χρηματοοικονομικές δομές· είναι ένας τρόπος με τον οποίο τα κράτη συνδέουν κεφάλαιο, τεχνολογία και γεωπολιτική ισχύ. Όταν σχεδιάζονται λανθασμένα, κινδυνεύουν να σπαταλήσουν πολύτιμους δημόσιους πόρους στην ψευδαίσθηση ότι λίγα branded funds μπορούν να αντικαταστήσουν την πραγματική ανάπτυξη βιομηχανικής ικανότητας και τη διατήρηση μακροπρόθεσμων συμμαχιών. Όταν όμως σχεδιάζονται προσεκτικά, μπορούν να βοηθήσουν τα κράτη να οικοδομήσουν ανθεκτικά και στρατηγικά ευθυγραμμισμένα οικοσυστήματα καινοτομίας χωρίς να θυσιάζουν την πειθαρχία της αγοράς.

Lars Frølund είναι λέκτορας στη Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων του MIT Sloan.

Fiona Murray είναι καθηγήτρια Επιχειρηματικότητας στο MIT Sloan School of Management και πρόεδρος του NATO Innovation Fund.

Πηγή: Project Syndicate