Ο Κάθετος Διάδρομος και η αμερικανική ενέργεια

Ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί ίσως το πιο άμεσο σημείο σύγκλισης των ελληνικών και αμερικανικών ενεργειακών συμφερόντων.

Η συγκεκριμένη υποδομή μπορεί να δημιουργήσει μια νέα διαδρομή μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, με δυνατότητα ευρύτερης τροφοδοσίας της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Για την Ουάσιγκτον, η σημασία του έργου δεν περιορίζεται στην ενεργειακή αγορά. Η ενίσχυση των υποδομών που επιτρέπουν την είσοδο αμερικανικού LNG στην ευρωπαϊκή αγορά συνδέεται άμεσα με τον στόχο της διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού της Ευρώπης.

Για την Ελλάδα, η προοπτική είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Η χώρα μπορεί να λειτουργήσει ως νότια πύλη εισόδου αμερικανικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, ενισχύοντας τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Το ζητούμενο πλέον είναι η πολιτική στήριξη να μετατραπεί σε συγκεκριμένα βήματα: επενδύσεις, αναβαθμίσεις υποδομών, συμφωνίες και δεσμεύσεις που θα επιτρέψουν στον Διάδρομο να αξιοποιήσει πλήρως τη δυναμικότητά του.

Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς για τις ΗΠΑ η ενεργειακή ασφάλεια συνδέεται όλο και περισσότερο με τη συνολική γεωπολιτική ασφάλεια της Ευρώπης.

Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου

Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο είναι ο Great Sea Interconnector, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου.

Πρόκειται για ένα έργο με διπλή διάσταση. Από τη μία πλευρά αφορά την ενεργειακή διασύνδεση της Κύπρου με την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Από την άλλη, αποκτά ευρύτερη γεωπολιτική σημασία λόγω της θέσης της διασύνδεσης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η ολοκλήρωσή του θα περιορίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου και θα ενισχύσει τη σύνδεση Ελλάδας και Κύπρου με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο.

Ωστόσο, η υλοποίηση του έργου έχει αντιμετωπίσει σημαντικές προκλήσεις, μεταξύ άλλων σε σχέση με τις θαλάσσιες έρευνες και τις τουρκικές αντιδράσεις.

Γι' αυτό και η αμερικανική εμπλοκή αποκτά ιδιαίτερο βάρος.

Δεν σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον μπορεί ή πρόκειται να επιλύσει τις ελληνοτουρκικές διαφορές. Μπορεί όμως να προσδώσει στο έργο μεγαλύτερη διεθνή και στρατηγική σημασία, εντάσσοντάς το στο ευρύτερο πλαίσιο της ενεργειακής και γεωπολιτικής αρχιτεκτονικής της Ανατολικής Μεσογείου.

Για την Αθήνα, επομένως, η ηλεκτρική διασύνδεση δεν είναι μόνο ένα ενεργειακό έργο. Είναι και ένα έργο που μπορεί να ενισχύσει τη θέση της Ελλάδας ως συνδετικού κρίκου μεταξύ Ευρώπης και Ανατολικής Μεσογείου.

Το «3+1» περνά στο επόμενο επίπεδο

Ο τρίτος άξονας είναι το σχήμα Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ – Ηνωμένες Πολιτείες, το γνωστό «3+1».

Η σημασία του σχήματος βρίσκεται στο γεγονός ότι μπορεί να λειτουργήσει ως πλαίσιο για πολύ περισσότερα από την πολιτική συνεννόηση.

Ενέργεια, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, ψηφιακές υποδομές, τεχνολογία, άμυνα και περιφερειακή ασφάλεια μπορούν να αποτελέσουν πεδία στα οποία η συνεργασία θα αποκτήσει πιο συγκεκριμένο περιεχόμενο.

Η Ελλάδα και η Κύπρος αποτελούν την ευρωπαϊκή πλευρά του σχήματος, το Ισραήλ προσθέτει την περιφερειακή και τεχνολογική διάσταση, ενώ η αμερικανική συμμετοχή προσδίδει το στρατηγικό βάθος.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς να επαναβεβαιωθεί η πολιτική στήριξη στο «3+1», αλλά να υπάρξουν συγκεκριμένα έργα και μηχανισμοί συνεργασίας που θα του προσδώσουν μεγαλύτερη διάρκεια και πρακτική σημασία.

Από τη διπλωματία στα έργα

Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο στοιχείο της επίσκεψης Ρούμπιο στην Αθήνα.

Η Ελλάδα και οι ΗΠΑ έχουν ήδη αναπτύξει στενή στρατηγική σχέση. Το επόμενο επίπεδο όμως δεν κρίνεται μόνο από τις διακηρύξεις αλλά από το κατά πόσο η συνεργασία μεταφράζεται σε επενδύσεις, υποδομές και συγκεκριμένα περιφερειακά έργα.

Ο Κάθετος Διάδρομος, το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου και το «3+1» έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: μετατρέπουν τη γεωγραφία της Ελλάδας σε οικονομικό και γεωπολιτικό πλεονέκτημα.

Ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο της χώρας ως πύλης ενέργειας προς την Ευρώπη.

Η ηλεκτρική διασύνδεση μπορεί να εντάξει την Κύπρο πιο στενά στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα, με την Ελλάδα να αποτελεί τον κρίσιμο κρίκο.

Και το «3+1» μπορεί να δημιουργήσει ένα ευρύτερο πλαίσιο συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο, με επίκεντρο την ενέργεια, την τεχνολογία και την ασφάλεια.

Η ευκαιρία για την Ελλάδα

Υπό αυτή την έννοια, η επίσκεψη Ρούμπιο στην Αθήνα δεν αφορά μόνο τις διμερείς σχέσεις Ελλάδας – ΗΠΑ.

Αφορά και το ερώτημα εάν η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση για να αποκτήσει μεγαλύτερο ρόλο στις νέες ενεργειακές και στρατηγικές διαδρομές της Ευρώπης.

Η συγκυρία είναι ευνοϊκή, καθώς η Ευρώπη αναζητά μεγαλύτερη ενεργειακή διαφοροποίηση, νέες υποδομές και ασφαλέστερες διαδρομές εφοδιασμού, ενώ οι ΗΠΑ επιδιώκουν ισχυρότερη παρουσία σε ένα περιβάλλον όπου ενέργεια, υποδομές και γεωπολιτική ασφάλεια αλληλοσυνδέονται όλο και περισσότερο.

Το ζητούμενο για την Αθήνα είναι επομένως σαφές: να μετατρέψει την πολιτική και στρατηγική σχέση με την Ουάσιγκτον σε συγκεκριμένο οικονομικό και ενεργειακό αποτύπωμα.

Εάν ο Κάθετος Διάδρομος, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου και το «3+1» αποκτήσουν συγκεκριμένα επόμενα βήματα, η επίσκεψη Ρούμπιο θα έχει αφήσει κάτι περισσότερο από ένα ακόμη διπλωματικό αποτύπωμα.

Θα έχει ενισχύσει τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακής πύλης, κόμβου διασύνδεσης και στρατηγικού κρίκου μεταξύ Ευρώπης και Ανατολικής Μεσογείου.