Η μεγάλη υποχώρηση των προσιτών κατοικιών στην Αττική

Η μεταβολή είναι ιδιαίτερα εμφανής στο κέντρο της Αθήνας. Το 2023, το 54,66% των διαθέσιμων μικρών διαμερισμάτων μπορούσε να ενοικιαστεί με έως 500 ευρώ τον μήνα. Το 2026, το αντίστοιχο ποσοστό έχει περιοριστεί στο 29,74%. Με άλλα λόγια, ενώ πριν από τρία χρόνια περισσότερα από τα μισά μικρά διαμερίσματα βρίσκονταν εντός αυτού του προϋπολογισμού, σήμερα λιγότερα από ένα στα τρία παραμένουν προσιτά με βάση το συγκεκριμένο όριο.

Ακόμη μεγαλύτερη υποχώρηση σε ποσοστιαίες μονάδες καταγράφεται στα Δυτικά Προάστια, όπου το ποσοστό των κατοικιών έως 500 ευρώ μειώθηκε από 75,86% το 2023 σε 48,29% το 2026. Πρόκειται για πτώση 27,57 ποσοστιαίων μονάδων, τη μεγαλύτερη μεταξύ των περιοχών που εξετάζονται.

Στα Βόρεια Προάστια η συρρίκνωση είναι ακόμη εντονότερη σε αναλογικούς όρους. Τα μικρά διαμερίσματα με ενοίκιο έως 500 ευρώ αντιπροσώπευαν το 23,58% της διαθέσιμης προσφοράς το 2023, αλλά πλέον το ποσοστό έχει υποχωρήσει στο 11,55%, δηλαδή έχει μειωθεί περισσότερο από το μισό.

Ανάλογη τάση, αν και μικρότερης έκτασης, καταγράφεται και στις υπόλοιπες περιοχές. Στα Νότια Προάστια το ποσοστό υποχώρησε από 26,41% σε 19,80%, ενώ στον Πειραιά μειώθηκε από 37,85% σε 26,58%.

Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι οι ενδιαφερόμενοι για μικρή κατοικία στην Αττική έχουν πλέον αισθητά λιγότερες επιλογές εφόσον θέλουν να διατηρήσουν το ενοίκιο κάτω από τα 500 ευρώ. Ειδικά στο κέντρο της Αθήνας, περίπου επτά στα δέκα μικρά διαμερίσματα διατίθενται πλέον με μίσθωμα υψηλότερο από αυτό το επίπεδο. Παράλληλα, τέσσερα στα δέκα ξεπερνούν τα 600 ευρώ, ενώ περίπου δύο στα δέκα φτάνουν ή υπερβαίνουν τα 700 ευρώ.

Όταν το ενοίκιο απορροφά σχεδόν τον μισό μισθό

Η επιδείνωση της διαθεσιμότητας συνδυάζεται με την αναντιστοιχία ανάμεσα στις αποδοχές και το κόστος κατοικίας. Για έναν εργαζόμενο με καθαρό μηνιαίο εισόδημα 1.000 ευρώ, ένα ενοίκιο 500 ευρώ σημαίνει ότι το μισό εισόδημά του κατευθύνεται αποκλειστικά στη στέγαση. Ακόμη και για κάποιον που κερδίζει 1.200 ευρώ καθαρά, η ίδια μίσθωση αντιστοιχεί στο 41,7% των μηνιαίων αποδοχών.

Στην πραγματικότητα, η επιβάρυνση είναι ακόμη μεγαλύτερη όταν συνυπολογιστούν οι υπόλοιπες δαπάνες που συνοδεύουν μια κατοικία, όπως οι λογαριασμοί ηλεκτρικού ρεύματος, η θέρμανση, τα κοινόχρηστα και τα έξοδα συντήρησης. Το περιθώριο για αποταμίευση ή για την κάλυψη άλλων αναγκών περιορίζεται σημαντικά, ακόμη και στην περίπτωση εργαζομένων με σταθερή απασχόληση.

Η συνολική εικόνα αποτυπώνεται και στα ευρωπαϊκά στοιχεία. Σύμφωνα με τη Eurostat, η Ελλάδα εμφανίζει τη μεγαλύτερη στεγαστική επιβάρυνση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με το κόστος στέγασης να αντιστοιχεί κατά μέσο όρο στο 36% του διαθέσιμου εισοδήματος. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται στο 19%, ενώ στη Γερμανία το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται στο 25% και στην Κύπρο μόλις στο 11%.

Η στεγαστική κρίση καθυστερεί την ανεξαρτητοποίηση των νέων

Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην οικονομική πίεση των νοικοκυριών, αλλά επηρεάζουν συνολικά τον τρόπο με τον οποίο η νέα γενιά σχεδιάζει την ενήλικη ζωή της. Η δημιουργία ανεξάρτητου νοικοκυριού, η συγκατοίκηση με σύντροφο και ο οικογενειακός προγραμματισμός μετατίθενται χρονικά, καθώς η εξασφάλιση μιας κατοικίας γίνεται ολοένα δυσκολότερη.

Τα στοιχεία για την Ελλάδα είναι χαρακτηριστικά. Το 2025, το 56,3% των νέων ηλικίας 25-34 ετών εξακολουθούσε να διαμένει στο πατρικό του σπίτι, έναντι 30,1% κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, η μέση ηλικία αποχώρησης από την οικογενειακή εστία διαμορφώθηκε στα 30,9 έτη, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν 26,3 έτη.

Η παραμονή των νέων στο οικογενειακό περιβάλλον δεν αποτελεί πλέον μόνο επιλογή που συνδέεται με τις κοινωνικές και οικογενειακές συνήθειες. Σε σημαντικό βαθμό, αντανακλά την αδυναμία κάλυψης του κόστους μιας ανεξάρτητης κατοικίας.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η στεγαστική κρίση δεν αφορά πλέον αποκλειστικά τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Επεκτείνεται και σε εργαζόμενους που διαθέτουν σταθερή απασχόληση, αλλά δεν μπορούν να ανταποκριθούν στο κόστος μιας μικρής κατοικίας. Η συρρίκνωση των διαθέσιμων διαμερισμάτων με ενοίκιο έως 500 ευρώ δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο το ύψος των μισθωμάτων, αλλά και η σταδιακή εξαφάνιση των οικονομικά προσιτών επιλογών από την αγορά.