Ο βασικός ενεργειακός κόμβος του Ιράν

Το Χαργκ βρίσκεται περίπου 20 μίλια από τις ακτές του Ιράν, στο βόρειο τμήμα του Περσικού Κόλπου. Αν και το μέγεθός του είναι μικρό – περίπου 8 τετραγωνικά μίλια, δηλαδή σχεδόν το ένα τρίτο του Μανχάταν – η στρατηγική του σημασία είναι δυσανάλογα μεγάλη.

Στο νησί καταλήγουν αγωγοί που μεταφέρουν αργό πετρέλαιο από τα μεγαλύτερα πεδία παραγωγής της χώρας, όπως τα Ahvaz oil field, Marun oil field και Gachsaran oil field. Εκεί το πετρέλαιο αποθηκεύεται σε μεγάλες δεξαμενές και στη συνέχεια φορτώνεται σε δεξαμενόπλοια με προορισμό τις διεθνείς αγορές.

Η σημασία του είναι καθοριστική: το Ιράν παράγει περίπου 3,5 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως και εξάγει σχεδόν τα μισά. Περίπου το 90% αυτών των εξαγωγών περνά από το Χαργκ, γεγονός που το καθιστά το βασικό «σημείο εξόδου» της ιρανικής παραγωγής προς την παγκόσμια αγορά.

Γιατί έγινε στόχος

Σύμφωνα με δηλώσεις του Τραμπ, τα πλήγματα στο νησί έχουν στόχο να πιέσουν την Τεχεράνη να περιορίσει τον έλεγχο που ασκεί στα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου.

Παρά τις παρεμβάσεις του Ιράν στη ναυσιπλοΐα άλλων εξαγωγικών χωρών της περιοχής, η χώρα συνέχιζε να φορτώνει κανονικά το δικό της πετρέλαιο από το Χαργκ. Με τα πλήγματα, η Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να μεταφέρουν την πίεση απευθείας στην ενεργειακή υποδομή του Ιράν.

Ωστόσο, σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, οι επιθέσεις μέχρι στιγμής επικεντρώθηκαν σε στρατιωτικούς στόχους και όχι στις εγκαταστάσεις πετρελαίου. Ο Χαμίντ Χοσεϊνί, μέλος της Ένωσης Εξαγωγέων Πετρελαίου, Φυσικού Αερίου και Πετροχημικών του Ιράν, υποστήριξε ότι οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης και φόρτωσης δεν έχουν υποστεί ζημιές.

Ο πιθανός αντίκτυπος στις αγορές

Το βασικό ερώτημα για τις διεθνείς αγορές είναι τι θα συμβεί αν πληγούν οι ενεργειακές εγκαταστάσεις του νησιού.

Σύμφωνα με την αναλύτρια της JPMorgan Νατάσα Κάνεβα, στο Χαργκ βρίσκονται αποθέματα περίπου 18 εκατ. βαρελιών πετρελαίου, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 10 έως 12 ημέρες ιρανικών εξαγωγών. Η συνολική δυνατότητα αποθήκευσης του νησιού φτάνει περίπου τα 30 εκατ. βαρέλια.

Αν το νησί τεθεί εκτός λειτουργίας, το Ιράν θα χάσει το βασικό του σημείο αποθήκευσης και φόρτωσης. Σε ένα τέτοιο σενάριο οι εξαγωγές θα μειωθούν δραστικά, θα απαιτηθεί περιορισμός της παραγωγής στα μεγάλα κοιτάσματα του νοτιοδυτικού Ιράν και έως και 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως θα μπορούσαν να αφαιρεθούν από την παγκόσμια αγορά.

Αυτό θα προστεθεί σε πιθανές μειώσεις παραγωγής και από άλλους παραγωγούς της περιοχής, που υπολογίζεται ότι θα μπορούσαν να φθάσουν συνολικά έως και 12 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσα στην επόμενη εβδομάδα, αυξάνοντας περαιτέρω τις πιέσεις στις τιμές.

Οι περιορισμένες εναλλακτικές του Ιράν

Το Ιράν έχει επιχειρήσει να περιορίσει την εξάρτησή του από το Χαργκ δημιουργώντας έναν δεύτερο τερματικό σταθμό στο Jask, στον Κόλπο του Ομάν, εκτός των Στενών του Ορμούζ.

Ωστόσο η δυνατότητα φόρτωσης εκεί παραμένει περιορισμένη, περίπου 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως, δηλαδή σχεδόν η μισή από τη δυναμικότητα του Χαργκ. Ακόμη και σε πλήρη λειτουργία, ο τερματικός σταθμός δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον βασικό κόμβο εξαγωγών της χώρας.

Η προειδοποίηση της Τεχεράνης

Η ιρανική ηγεσία έχει καταστήσει σαφές ότι το Χαργκ αποτελεί «κόκκινη γραμμή». Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης έχουν προειδοποιήσει ότι αν πληγούν οι ενεργειακές εγκαταστάσεις του Ιράν, θα υπάρξουν επιθέσεις εναντίον ενεργειακών υποδομών χωρών του Κόλπου που συνεργάζονται με τις ΗΠΑ.

Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλυσιδωτές επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις σε όλη την περιοχή – από τερματικούς σταθμούς μέχρι διυλιστήρια και λιμάνια. 

Γιατί οι αγορές παρακολουθούν το Χαργκ

Το νησί έχει βρεθεί ξανά στο επίκεντρο συγκρούσεων στο παρελθόν. Κατά τη διάρκεια του Πολέμου Ιράν–Ιράκ τη δεκαετία του 1980, ιρακινά βομβαρδιστικά εξαπέλυσαν επανειλημμένες επιθέσεις στο Χαργκ σε μια προσπάθεια να πλήξουν την οικονομική «αρτηρία» της Τεχεράνης.

Σήμερα η σημασία του είναι ακόμη μεγαλύτερη. Με την Κίνα να αποτελεί τον βασικό αγοραστή ιρανικού πετρελαίου και με τις ενεργειακές ροές της περιοχής να περνούν από ευαίσθητα θαλάσσια περάσματα, το Χαργκ έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πιο κρίσιμους γεωοικονομικούς κόμβους διεθνώς.

Καθώς η σύγκρουση συνεχίζεται, οι αγορές στρέφουν την προσοχή τους στον χάρτη του Περσικού Κόλπου – και ιδιαίτερα σε ένα μικρό νησί που μπορεί να επηρεάσει την επόμενη μεγάλη κίνηση στις τιμές του πετρελαίου.