Στην πρώτη γραμμή βρίσκονται οι υποθέσεις φορολογίας εισοδήματος και ΦΠΑ της τελευταίας πενταετίας, με ιδιαίτερη βαρύτητα στους φακέλους που αφορούν το φορολογικό έτος 2020.

Η πενταετία επιστρέφει στο προσκήνιο

Η απόφαση του ΣτΕ περιορίζει τη δυνατότητα της φορολογικής διοίκησης να επεκτείνει σημαντικά τον χρόνο μέσα στον οποίο μπορεί να επιβάλει φόρους και πρόστιμα σε συγκεκριμένες υποθέσεις που συνδέονται με ποινικά κολάσιμη φοροδιαφυγή.

Οι διατάξεις που επέτρεπαν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, την επέκταση της παραγραφής από την πενταετία στη δεκαετία ή ακόμη και στην εικοσαετία κρίθηκαν αντισυνταγματικές στο πλαίσιο της συγκεκριμένης δικαστικής κρίσης.

Το αποτέλεσμα είναι ότι για τις περιπτώσεις που καλύπτονται από την απόφαση επανέρχεται στο προσκήνιο ο βασικός κανόνας της πενταετούς παραγραφής.

Η εξέλιξη αυτή έχει πρακτική σημασία για την ΑΑΔΕ, καθώς μειώνει σημαντικά το διαθέσιμο χρονικό περιθώριο για την ολοκλήρωση παλαιότερων ελέγχων.

Γιατί το 2020 βρίσκεται τώρα στο επίκεντρο

Το φορολογικό έτος 2020 αποτελεί μία από τις βασικές κατηγορίες υποθέσεων που πρέπει να εξεταστούν έως το τέλος του 2026.

Για τις δηλώσεις που αφορούν εισοδήματα του 2020 και υποβλήθηκαν το 2021, η βασική πενταετής προθεσμία συμπληρώνεται στο τέλος του 2026.

Αυτό σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι φάκελοι αποκτούν πλέον ιδιαίτερη προτεραιότητα, εφόσον παραμένουν ανοικτοί και δεν συντρέχει κάποιος ειδικός λόγος που να επηρεάζει τον χρόνο παραγραφής.

Το ίδιο ισχύει και για υποθέσεις ΦΠΑ, καθώς και για άλλες φορολογικές υποχρεώσεις, ανάλογα με το φορολογικό έτος και τους ειδικούς κανόνες που διέπουν κάθε φόρο.

Ποιες υποθέσεις μπαίνουν στις λίστες

Οι ελεγκτικές υπηρεσίες ιεραρχούν τους φακέλους με βάση τόσο την εγγύτητα της παραγραφής όσο και το φορολογικό ενδιαφέρον της κάθε υπόθεσης.

Στο επίκεντρο βρίσκονται:

Υποθέσεις φορολογίας εισοδήματος και ΦΠΑ για τις οποίες οι σχετικές δηλώσεις υποβλήθηκαν το 2021 και η βασική πενταετής προθεσμία ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Υποθέσεις στις οποίες υποβλήθηκε αρχική ή τροποποιητική δήλωση εντός του 2025, εφόσον συντρέχουν οι προβλεπόμενες από τη νομοθεσία προϋποθέσεις που επηρεάζουν τον χρόνο παραγραφής.

Υποθέσεις φορολογίας εισοδήματος στις οποίες δεν είχε υποβληθεί εμπρόθεσμα δήλωση, αλλά αυτή υποβλήθηκε εκπρόθεσμα εντός του 2024, με τον χρόνο παραγραφής να εξετάζεται βάσει των ειδικών κανόνων που ισχύουν.

Υποθέσεις φορολογίας κεφαλαίου, όπου επίσης εφαρμόζονται ειδικοί κανόνες σχετικά με την παραγραφή.

Φάκελοι στους οποίους έχουν προκύψει νέα στοιχεία κατά το τελευταίο έτος της αρχικής προθεσμίας και πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις για την αξιοποίησή τους από τη φορολογική διοίκηση.

Δεν έχουν όλες οι υποθέσεις την ίδια προτεραιότητα.

Η ΑΑΔΕ επιχειρεί να κατευθύνει τους διαθέσιμους ελεγκτικούς πόρους εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα να εντοπιστούν σημαντικές φορολογικές παραβάσεις.

Στο μικροσκόπιο οι ηλεκτρονικές διασταυρώσεις

Ιδιαίτερο βάρος αποκτούν πλέον τα στοιχεία που προκύπτουν από τις ηλεκτρονικές διασταυρώσεις της φορολογικής διοίκησης.

Οι ελεγκτές αναζητούν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των εισοδημάτων που έχουν δηλωθεί και των δεδομένων που διαθέτει η φορολογική διοίκηση από τραπεζικές συναλλαγές, ηλεκτρονικές πληρωμές και άλλες πηγές πληροφόρησης.

Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται επίσης σε περιπτώσεις όπου τα δηλωθέντα οικονομικά μεγέθη δεν συμβαδίζουν με την πραγματική οικονομική δραστηριότητα μιας επιχείρησης ή ενός φυσικού προσώπου.

Η ψηφιοποίηση των φορολογικών δεδομένων έχει αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι έλεγχοι.

Η ΑΑΔΕ δεν χρειάζεται πλέον να ξεκινά κάθε έλεγχο αποκλειστικά από έναν φυσικό φάκελο. Οι ηλεκτρονικές διασταυρώσεις μπορούν να αναδείξουν εκ των προτέρων περιπτώσεις που εμφανίζουν αυξημένο φορολογικό κίνδυνο.

Το κρίσιμο δεν είναι μόνο να ανοίξει ο φάκελος

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη πρόκληση για τον φοροελεγκτικό μηχανισμό.

Το γεγονός ότι ένας φάκελος έχει επιλεγεί για έλεγχο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η υπόθεση έχει διασφαλιστεί από την παραγραφή.

Ο έλεγχος πρέπει να προχωρήσει εγκαίρως και να ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες ενέργειες μέσα στο προβλεπόμενο χρονικό διάστημα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει επομένως η έγκαιρη κοινοποίηση των πράξεων καταλογισμού, καθώς η απλή έναρξη μιας ελεγκτικής διαδικασίας δεν αρκεί από μόνη της για να διατηρήσει επ' αόριστον το δικαίωμα του Δημοσίου να επιβάλει φόρους και πρόστιμα.

Αυτό μετατρέπει τους επόμενους μήνες σε πραγματικό αγώνα δρόμου για τις ελεγκτικές υπηρεσίες.

Τι σημαίνει η απόφαση για τους φορολογούμενους

Η απόφαση του ΣτΕ δεν σημαίνει ότι οι φορολογούμενοι απαλλάσσονται από ελέγχους για παλαιότερες χρήσεις.

Σημαίνει ότι η φορολογική διοίκηση οφείλει να κινείται μέσα στα χρονικά όρια που προβλέπει η νομοθεσία και όπως αυτά ερμηνεύονται από τη νομολογία.

Για τους φορολογούμενους με ανοικτές υποθέσεις, το κρίσιμο είναι επομένως να εξετάζεται ξεχωριστά κάθε περίπτωση: το φορολογικό έτος, η ημερομηνία υποβολής της δήλωσης, τυχόν τροποποιητικές δηλώσεις, νέα στοιχεία που περιήλθαν σε γνώση της διοίκησης και οι ειδικές διατάξεις που μπορεί να επηρεάζουν την παραγραφή.

Δεν υπάρχει ένας ενιαίος κανόνας που να εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους φακέλους.

Η νέα μάχη της ΑΑΔΕ μέχρι την 31η Δεκεμβρίου

Η απόφαση 1246/2026 προσθέτει έτσι μία ακόμη παράμετρο στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής.

Η ΑΑΔΕ διαθέτει πλέον περισσότερα ηλεκτρονικά εργαλεία και μεγαλύτερη δυνατότητα να εντοπίζει αποκλίσεις και ύποπτες συναλλαγές. Ταυτόχρονα, όμως, το δικαστικό πλαίσιο θέτει σαφέστερα όρια στον χρόνο μέσα στον οποίο μπορεί να ολοκληρώνει τους ελέγχους.

Το αποτέλεσμα είναι μια αντίστροφη μέτρηση έως το τέλος του έτους.

Οι υποθέσεις του 2020 βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, οι ηλεκτρονικές διασταυρώσεις λειτουργούν ως βασικό εργαλείο επιλογής και οι ελεγκτικές υπηρεσίες πρέπει να μετατρέψουν τα διαθέσιμα στοιχεία σε ολοκληρωμένους ελέγχους και έγκαιρους καταλογισμούς.

Η 31η Δεκεμβρίου 2026 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο φορολογικό ημερολόγιο. Για μια σειρά από ανοικτές υποθέσεις αποτελεί το όριο μέχρι το οποίο η φορολογική διοίκηση πρέπει να έχει ολοκληρώσει τις απαιτούμενες ενέργειές της.