Οι οικονομολόγοι συνήθως εξηγούν την τιμή της βενζίνης με την ισορροπία προσφοράς και ζήτησης – την τιμή spot. Στην πραγματικότητα, όμως, στις ΗΠΑ η προσφορά είναι σταθερή, τα αποθέματα άφθονα και η ζήτηση σταθερή. Δεν υπάρχουν ελλείψεις ή ουρές στα βενζινάδικα. Αντίθετα με τη δεκαετία του 1970, οι ΗΠΑ παράγουν πλέον περισσότερη ενέργεια από ό,τι καταναλώνουν και εξάγουν το πλεόνασμα, καθιστώντας τη χώρα τον μεγαλύτερο εξαγωγέα βενζίνης στον κόσμο – ένα «μαξιλαράκι ασφαλείας» απέναντι στις διακυμάνσεις των τιμών.

Αυτό που σήμερα κινεί την αγορά δεν είναι η άμεση προσφορά ή ζήτηση, αλλά ο «κίνδυνος» – ένας όρος που οι traders χρησιμοποιούν για να περιγράψουν την αβεβαιότητα γύρω από γεγονότα όπως η κατάσταση στο Στενό του Ορμούζ. Οι τιμές πλέον «τιμολογούν» τον κίνδυνο: αγοράζουν και πωλούν ενδεχόμενα σενάρια με διαφορετικά κέρδη, ζημίες και χρονικά πλαίσια.

Ο κίνδυνος δεν είναι σαφής. Περιλαμβάνει πολυάριθμα σενάρια με διαφορετική σημαντικότητα και εξωτερικές επιρροές, ορισμένα υπερτιμημένα ή υποτιμημένα. Στη σημερινή κρίση, το «παιχνίδι» στις αγορές ενέργειας αφορά την ανάλυση, την κατανόηση και τη διαφοροποίηση των συνιστωσών αυτού του κινδύνου.

Ο αντίκτυπος του πολέμου στο Ιράν

Η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν (28 Φεβρουαρίου) προκάλεσε ραγδαία αύξηση στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Παρά το γεγονός ότι το 20-25% της παγκόσμιας παραγωγής διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ, η ξαφνική άνοδος δεν οφείλεται σε πραγματική διακοπή προσφοράς ή αύξηση ζήτησης, αλλά στην αποτίμηση του κινδύνου από τις αγορές.

Οι παραδοσιακές θεωρίες – ότι οι τιμές αντανακλούν την ισορροπία προσφοράς και ζήτησης ή ότι η αγορά είναι πάντα αποτελεσματική – δεν ισχύουν στην πράξη. Οι επαγγελματίες χρηματοοικονομικοί αναλυτές γνωρίζουν ότι οι τιμές συχνά υπερτιμούν ή υποτιμούν την αξία των περιουσιακών στοιχείων, και η κινητήρια δύναμη της αγοράς είναι η διαχείριση αυτής της αβεβαιότητας.

Το «μαξιλαράκι» του πετρελαίου

Η άμεση διακοπή της ροής μέσω του Στενού δεν επηρεάζει άμεσα τους τελικούς χρήστες, καθώς το πετρέλαιο βρίσκεται ήδη σε δεξαμενόπλοια σε μεταφορά ή «πλωτή αποθήκευση». Τον Δεκέμβριο 2025, η πλωτή αποθήκευση έφτασε σε υψηλό 5ετίας περίπου 150 εκατ. βαρέλια και τον Μάρτιο παρέμενε σε 80 εκατ. βαρέλια, πάνω από τον μέσο όρο δύο ετών. Το ιρανικό πετρέλαιο σε πλωτή αποθήκευση εκτιμάται σε 140 εκατ. βαρέλια.

Η αύξηση των τιμών μετά την επιχείρηση «Επική Οργή» αντανακλά τον φόβο και την αβεβαιότητα, όχι αλλαγή στη ζήτηση ή προσφορά. Η αγορά αποτιμά τον κίνδυνο, ο οποίος στη χρηματοοικονομική περιλαμβάνει τόσο πιθανές απώλειες όσο και μεταβλητότητα τιμών λόγω μοχλευμένων θέσεων.

Δύο είδη κινδύνου στο Στενό του Ορμούζ

Ο Shehriyar Antia διακρίνει δύο κύριες συνιστώσες:

Κίνδυνος παραγωγής – αφορά την ικανότητα των εγκαταστάσεων στον Περσικό Κόλπο να λειτουργήσουν και να εξάγουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η πυραυλική επίθεση στο εργοστάσιο LNG του Κατάρ στο Ρας Λάφαν μείωσε προσωρινά την παραγωγική ικανότητα κατά 17%, επηρεάζοντας το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG.

Κίνδυνος μεταφοράς – αφορά τη δυνατότητα του πετρελαίου να διέλθει από το Στενό του Ορμούζ. Προπολεμικά διέρχονταν περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ σήμερα μόνο ~1 εκατ. βαρέλια περνούν. Ο ΔΟΕ εκτιμά ότι οι παραγωγοί έχουν αποσύρει περίπου 10 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Εν μέρει αντισταθμίζονται οι απώλειες μέσω αγωγών και παραγωγής εκτός Κόλπου, αλλά το έλλειμμα παραμένει 8–10 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Ο κίνδυνος μεταφοράς αναμένεται να υποχωρήσει γρήγορα μετά τη λήξη των εχθροπραξιών, καθώς τα 80–100 εκατ. βαρέλια «μπλοκαρισμένου πετρελαίου» θα αποδεσμευτούν. Ο κίνδυνος παραγωγής, αντίθετα, απαιτεί μεγαλύτερο χρόνο για πλήρη αποκατάσταση των εγκαταστάσεων LNG.

Η σημερινή αγορά βρίσκεται σε κατάσταση υψηλής μεταβλητότητας, καθώς οι δύο συνιστώσες του κινδύνου αλληλεπιδρούν και επηρεάζουν την τιμή του πετρελαίου, δημιουργώντας έναν σύνθετο και χαοτικό μηχανισμό διαμόρφωσης τιμών.