Πόσο ισχυρή παραμένει η κυριαρχία του δολαρίου και ποιο θα ήταν το κόστος αν το νόμισμα έχανε αυτή τη θέση; Μέχρι πρόσφατα, τέτοιες ερωτήσεις θα μπορούσαν να απορριφθούν ως θεωρητικές ακαδημαϊκές συζητήσεις: η παγκόσμια οικονομία έχει οργανωθεί γύρω από το δολάριο για δεκαετίες και οι επανειλημμένες προβλέψεις για αλλαγή του status quo έχουν αποτύχει.

Ωστόσο, η ριζική πολιτική του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στις διεθνείς σχέσεις έθεσε την κατάσταση υπό διαφορετικό πρίσμα. Ακόμα και το αδιανόητο μπορεί να συμβεί.

Η κυριαρχία του δολαρίου βασίζεται σε έναν συνδυασμό οφελών, κόστους και εδραίωσης. Η ηγετική θέση του νομίσματος προσφέρει στις ΗΠΑ σημαντικό έλεγχο στα παγκόσμια χρηματοπιστωτικά συστήματα, επιτρέποντας την επιβολή κυρώσεων και χαμηλότερο κόστος δανεισμού για όσους δανείζονται σε δολάρια. Παράλληλα, η μεγάλη ζήτηση για περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια οδηγεί σε υπερτίμηση του νομίσματος και πίεση στις αμερικανικές βιομηχανίες. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι συμφωνούν ότι τα οφέλη υπερτερούν, ενώ ο Λευκός Οίκος υποστηρίζει ότι μπορεί να διατηρηθούν τα πλεονεκτήματα περιορίζοντας το κόστος.

Σύμφωνα με τον Στίβεν Μίραν, σύμβουλο του Λευκού Οίκου, οι πολιτικές του στόχου είναι οι εξής: η χρήση εμπορικών φραγμών για ενίσχυση της αμερικανικής μεταποίησης, οι οικονομικές παρεμβάσεις για να διατηρηθεί ανταγωνιστικό το δολάριο και η αξιοποίηση άλλων μέσων, συμπεριλαμβανομένων των γεωπολιτικών απειλών, για να διασφαλιστεί η θέση του δολαρίου στο παγκόσμιο σύστημα.

Ακόμα και αν η πολιτική εμπορικού κατακερματισμού οδηγήσει σε δημιουργία θέσεων εργασίας στη μεταποίηση, παραμένει ερώτημα κατά πόσο αυτό εναρμονίζεται με τη διασφάλιση της υπεροχής του δολαρίου.

Ιστορική εδραίωση και πιθανοί κίνδυνοι

Η υπεροχή του δολαρίου φαίνεται καλά εδραιωμένη. Όπως αναλύουν τα βιβλία "Our Dollar, Your Problem" (Kenneth Rogoff) και "King Dollar" (Paul Blustein), η ιστορία δείχνει ότι όταν ένα νόμισμα καθιερωθεί διεθνώς, τείνει να διατηρείται. Η στερλίνα κυριάρχησε μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά μετά το 1945 αντικαταστάθηκε πλήρως από το δολάριο ως το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.

Το δολάριο μπορεί να παραμείνει κυρίαρχο ακόμα και αν η αμερικανική οικονομία ή η στρατιωτική ισχύς μειωθούν, λόγω της ευκολίας και της άνεσης που προσφέρει στις διεθνείς συναλλαγές. Επίσης, η απουσία ισχυρών εναλλακτικών λύσεων, όπως το ευρώ και το κινεζικό γουάν, ενισχύει τη θέση του. Το ευρώ πλήττεται από αργή ανάπτυξη, πολιτικές δυσλειτουργίες και έλλειψη ολοκληρωμένης τραπεζικής ένωσης, ενώ το γουάν επηρεάζεται από κρατικούς ελέγχους και θεσμικά εμπόδια.

Ωστόσο, η αυξανόμενη δυσαρέσκεια με την οικονομική ηγεσία των ΗΠΑ μπορεί να εντείνει τον διεθνή ανταγωνισμό για το κυρίαρχο νόμισμα. Η αμερικανική κυβέρνηση αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο και έχει επιχειρήσει να τον περιορίσει, για παράδειγμα με απειλές κατά χωρών BRICS που εξετάζουν την αποδολαριοποίηση. Η στρατηγική αυτή, όμως, ενδέχεται να είναι αντιπαραγωγική, καθώς μπορεί να ενισχύσει την ανάγκη για εναλλακτικές λύσεις.

Δημοσιονομικά και ασφάλεια των περιουσιακών στοιχείων

Η ασφάλεια των περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια αποτελεί άλλη σημαντική πρόκληση. Ο Rogoff τονίζει ότι οι ΗΠΑ έχουν συνηθίσει στον υπερβολικό δανεισμό και στο ιστορικά τεράστιο δημοσιονομικό έλλειμμα, ενώ η προοπτική υψηλού πληθωρισμού θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως έμμεσο μέσο χρεοκοπίας.

Ακόμη και μικρά λάθη στην πολιτική διαχείριση μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την κυριαρχία του δολαρίου. Το τέλος της υπεροχής του δεν χρειάζεται να είναι ξαφνικό: η σταδιακή αποστασιοποίηση από το δολάριο ή ο οικονομικός κατακερματισμός θα μπορούσαν να μειώσουν τη σημασία του νομίσματος χωρίς να εμφανιστεί εναλλακτικό παγκόσμιο πρότυπο.

Συμπέρασμα

Προς το παρόν, οι επενδυτές δεν ανησυχούν ιδιαίτερα. Η πρώτη χρονιά της δεύτερης θητείας Τραμπ ήταν εντυπωσιακή ακόμα και για τα δικά του standards. Με τον χρόνο, οι πολιτικές θα εξομαλυνθούν και η κανονικότητα θα επανέλθει — ίσως. Αν όχι, η σταδιακή απώλεια του δολαρίου ως παγκόσμιου κυρίαρχου νομίσματος θα μπορούσε να αποτελέσει μεγαλύτερο πρόβλημα για την ίδια την Αμερική παρά για τον υπόλοιπο κόσμο.