|
Γιάννης
Μπασιάς*
Η Ανατολική
Μεσόγειος παρουσιάζει μια επίμονη απόκλιση
ανάμεσα στη μεγάλη πολιτική προβολή που της
αποδίδεται και στην πραγματική ενεργειακή της
δυναμική.
Τα
θεμελιώδη χαρακτηριστικά της, σύνθετη γεωλογία,
περιορισμένες υποδομές, υψηλό κόστος, απουσία
βιομηχανικής βάσης, υπενθυμίζουν ότι παραμένει
μια αναπτυσσόμενη επαρχία φυσικού αερίου,
μακριά από την ωριμότητα της Βόρειας Αφρικής.
Βεβαίως, η
περιοχή έχει επανέλθει στο επίκεντρο των
ευρωπαϊκών συζητήσεων. Οι ανακαλύψεις σε Ισραήλ,
Κύπρο και στα βαθιά ύδατα της Αιγύπτου
τροφοδοτούν την ιδέα ενός νέου μεσογειακού
ενεργειακού πόλου.
|
|
Ωστόσο,
αυτή η δυναμική δεν πρέπει να αποκρύπτει τους
περιορισμούς που επιβραδύνουν την ανάπτυξή της,
δαπανηρή παραγωγή σε βαθιά ύδατα,
κατακερματισμένες υποδομές, σχεδόν πλήρης
εξάρτηση από τις αιγυπτιακές εγκαταστάσεις LNG,
τον μοναδικό πραγματικό περιφερειακό κόμβο, ο
οποίος εξαρτάται από εισαγωγές ισραηλινού
αερίου. Κανένας αγωγός δεν συνδέει άμεσα την
περιοχή με την Ευρώπη και το έργο EastMed
παραμένει αβέβαιο τόσο οικονομικά όσο και
διπλωματικά.
Σε αυτά τα
όρια προστίθεται και ένα βιομηχανικό έλλειμμα
στις κρίσιμες τεχνολογίες της ενεργειακής
μετάβασης. Η περιοχή δεν έχει ακόμη επενδύσει
στην πυρόλυση hard carbon, στα υλικά ανόδου για
μπαταρίες νατρίου ή στις διαδικασίες ανάκτησης
κρίσιμων μετάλλων, τη στιγμή που η Ευρώπη πρέπει
να ενισχύσει αυτές τις δυνατότητες για να
σταθεροποιήσει δίκτυα που συνδυάζουν
υδρογονάνθρακες, ηλιακή και αιολική ενέργεια. Η
απουσία αυτών των τεχνολογιών διατηρεί την
Ανατολική Μεσόγειο σε ένα περιορισμένο
ενεργειακό μοντέλο, ενώ οι ευρωπαϊκές ανάγκες
εξελίσσονται.
Η σύγκριση
με την πραγματική αρχιτεκτονική των ροών φυσικού
αερίου προς την Ευρώπη ενισχύει ακόμη
περισσότερο αυτή την εικόνα. Σήμερα, ο
μεσογειακός εφοδιασμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης
βασίζεται σε τρεις μεγάλους άξονες νότου‑βορρά.
Ο
σημαντικότερος είναι ο ιταλικός διάδρομος, η
ραχοκοκαλιά του συστήματος, που συνδυάζει τους
αγωγούς TransMed από την Αλγερία και Greenstream
από τη Λιβύη με πολλούς τερματικούς σταθμούς
LNG, πριν ανακατευθύνει τους όγκους προς την
Κεντρική Ευρώπη μέσω TAG (Trans Austria
Gasleitung ) και TENP (Trans Europa Naturgas
Pipeline).
Πιο
ανατολικά, ένας δεύτερος άξονας έχει αναδειχθεί
γύρω από τον πλωτό τερματικό σταθμό Krk στην
Κροατία, ο οποίος έγινε στρατηγικός σε πολύ
σύντομο χρόνο και επιτρέπει την προώθηση LNG από
τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Κατάρ, την Αίγυπτο
και περιστασιακά την Ανατολική Μεσόγειο προς την
Ουγγαρία, τη Σλοβενία και την Κεντρική Ευρώπη.
Τέλος, η
Ελλάδα, συνδυάζοντας τις εισαγωγές LNG στη
Ρεβυθούσα και στο FSRU Αλεξανδρούπολης με τις
ροές από την Τουρκία μέσω TAP και TANAP,
δημιούργησε έναν τρίτο άξονα ικανό να τροφοδοτεί
τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τα Δυτικά
Βαλκάνια.
Αυτοί οι
τρεις διάδρομοι αποτελούν πλέον τον σκελετό του
ευρωπαϊκού μεσογειακού συστήματος φυσικού
αερίου. Και εδώ η αδυναμία της Ανατολικής
Μεσογείου γίνεται πιο εμφανής, δεν τροφοδοτεί
άμεσα κανέναν από αυτούς τους άξονες. Η συμβολή
της παραμένει έμμεση, κυρίως μέσω του
αιγυπτιακού LNG ή μέσω μελλοντικών, ακόμη
αβέβαιων διασυνδέσεων, σε έντονη αντίθεση με τη
σταθερή και δομική παρουσία της Βόρειας Αφρικής.
Η Αλγερία, η Αίγυπτος και η Λιβύη αποτελούν ένα
ώριμο ενεργειακό τρίγωνο, με σημαντικά
αποθέματα, δεκαετίες εμπειρίας και υποδομές
άμεσα συνδεδεμένες με την Ευρώπη. Μετά το 2022,
η Ευρωπαϊκή Ένωση, και ιδιαίτερα η Ιταλία,
στράφηκε φυσιολογικά προς αυτούς τους
προμηθευτές για να αντισταθμίσει τη μείωση των
ρωσικών όγκων. Η Βόρεια Αφρική καλύπτει ήδη 10
έως 15 % των ευρωπαϊκών εισαγωγών φυσικού αερίου
και θα μπορούσε να φθάσει το 15 έως 20 % έως το
2030.
Η Ανατολική
Μεσόγειος, αντίθετα, αντιπροσωπεύει σήμερα
λιγότερο από 3 % των ευρωπαϊκών εισαγωγών και
ακόμη και τα πιο αισιόδοξα σενάρια δεν
υπερβαίνουν το 3 έως 5 % στο τέλος της
δεκαετίας. Η συμβολή της είναι περισσότερο
πολιτική παρά ποσοτική. Ωστόσο, δεν μπορεί να
ανταγωνιστεί την κλίμακα, την ωριμότητα και το
βάθος των υποδομών της Βόρειας Αφρικής. Οι
γεωπολιτικές εντάσεις, θαλάσσιες διαφορές και
ζητήματα συνόρων, δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο
τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Σε αυτό το
πλαίσιο, μια ρεαλιστική ευρωπαϊκή στρατηγική
πρέπει να αναγνωρίσει αυτές τις ασυμμετρίες. Η
Βόρεια Αφρική πρέπει να παραμείνει ο μεσογειακός
πυλώνας του εφοδιασμού από τον νότο, με
στοχευμένες επενδύσεις σε αγωγούς, upstream
δραστηριότητες και μακροχρόνια συμβόλαια. Η
Ανατολική Μεσόγειος, από την πλευρά της, πρέπει
να ενταχθεί κυρίως μέσω του αιγυπτιακού LNG.
Παράλληλα, απαιτείται υποστήριξη για την
ανάπτυξη των βιομηχανικών τεχνολογιών που
λείπουν από την περιοχή, ώστε να μπορέσει να
εξελιχθεί πέρα από ένα μοντέλο που βασίζεται
αποκλειστικά στο φυσικό αέριο.
*
Πρώην διευθύνων σύμβουλος της Ελληνικής
Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων
Πρώτη
δημοσίευση στη Ναυτεμπορική
|
