|
Από τις
ανακοινώσεις προκύπτει, ότι ο Πρόεδρος, έφυγε με
άδεια χέρια, δηλαδή με ένα «πλαίσιο για μια
μελλοντική συμφωνία σε σχέση με τη Γροιλανδία
και πρακτικά για το σύνολο της Αρκτικής
περιοχής», όπως ο ίδιος δήλωσε. Οι εκκρεμότητες
που χρήζουν διευθέτησης είναι δύο: Το καθεστώς
των αμερικανικών βάσεων στη Γροιλανδία καθώς και
το δικαίωμα της συναπόφασης για την εξόρυξη και
αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου της χώρας. Και
για τα δύο αυτά θέματα θα γίνουν
διαπραγματεύσεις, αλλά επειδή άπτονται των
κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας, είναι δύσκολο
να γίνουν αποδεκτά από τη Δανική κυβέρνηση.
Τα τρία
οικονομικά αντίμετρα για το ενδεχόμενο ενός
εμπορικού πολέμου ΗΠΑ-Ε.Ε. και η σημασία τους
Η ευρωπαϊκή
ηγεσία μετά την ανακοίνωση του Προέδρου για
επιβολή νέων έκτακτων δασμών, πέραν της
συμφωνίας ΗΠΑ-ΕΕ της 27ης Ιουλίου 2025, η οποία
ισοδυναμούσε de facto με την ακύρωσή της,
προχώρησε στην επικαιροποίηση αντίμετρων που
ήταν έτοιμα ως αντίδραση για τους δασμούς της
2ας Απριλίου 2025, ενώ εξέτασε, σε περίπτωση
κλιμάκωσης της αντιπαράθεσης, και νέα δραστικά
αποτελεσματικότερης ισχύος.
Πρώτον,
επιβολή δασμών στις εισαγωγές ποικίλων
αμερικανικών προϊόντων στην ΕΕ ύψους 93 δις Ευρώ
καθώς και 25 δις που αφορούν κατά κύριο λόγο τα
προϊόντα αλουμινίου και χάλυβος. Η
αποτελεσματικότητα του μέτρου θεωρείται
αμφιβόλου ισχύος, αφού και από την άλλη πλευρά,
η προστατευτική πολιτική του Προέδρου, με
βάση στοιχεία μελέτης του Ινστιτούτου του Κιέλου
(Γερμανία) δεν απέδωσε τα αναμενόμενα.
Τουναντίον, από τα 200 δις πρόσθετα έσοδα των
αμερικανικών τελωνείων για το 2025, το 96% το
πλήρωσαν οι Αμερικανοί καταναλωτές, ενώ οι
αλλοδαποί εξαγωγείς συνέβαλαν μόνο στο 4%!
Δεύτερον,
ενεργοποίηση του «μέσου κατά του καταναγκασμού»
τρίτης χώρας που προσπαθεί να ζημιώσει με μέτρα
ή εκβιασμούς την Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς αυτά να
προβλέπονται από κάποια διεθνή συμφωνία! Το
μέτρο αυτό αποφασίσθηκε το 2023 με την ονομασία
Anti-Coercion-Instrument (ACI). Περιλαμβάνει μία
ευρεία δέσμη μέτρων, εκτός από δασμούς,
στοχευμένους περιορισμούς σε εισαγωγές και
εξαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών, απαγόρευση ή
περιορισμός σε διαγωνισμούς από αλλοδαπές
εταιρείες για ανάληψη έργων εντός της ΕΕ καθώς
και επιβολή τελών σε εταιρείες παροχής ψηφιακών
υπηρεσιών ή ακόμη και αγαθών ευρείας
κατανάλωσης. Το πλεονέκτημα αυτού του μέτρου,
του επονομαζόμενου και μπαζούκας, βρίσκεται στη
στοχευμένη επιβολή οικονομικών επιβαρύνσεων σε
εταιρείες οι οποίες είναι σημαντικές για την
αμερικανική οικονομία και όχι οριζόντια σε όλες
τις εταιρείες.
Να
σημειωθεί, ότι το μέτρο αυτό ήταν έτοιμο για την
πρώτη του εφαρμογή, κάτι που ανέφερε και ο
Πρόεδρος της Γαλλίας κατά την παρουσίαση που
έκανε στο Συνέδριο του Νταβός. Όμως αξίζει να
παρατηρήσουμε, ότι και αυτό το μέτρο θα πρέπει
να χρησιμοποιείται με φειδώ, αφού από την
εφαρμογή του δε ζημιώνεται μόνο η οικονομία του
αντιπάλου, στην περίπτωση ενός ανοικτού
εμπορικού πολέμου, αλλά και η εγχώρια, καθότι
είναι αναμενόμενη η απάντηση με ισχυρότερα
αντίμετρα, τα οποία βλάπτουν το σύνολο της
οικονομίας. Η χρήση αυτού του μέτρου είναι
σχεδόν βέβαιο ότι, θα οδηγήσει σε κλιμάκωση με
απώλειες και από τις δύο πλευρές. Έτσι,
είναι σημαντική η ανάδειξη της ύπαρξης αλλά και
της δύναμης κρούσης αυτού του μέτρου, όχι όμως
στην πρακτική του εφαρμογή, αλλά ως
διαπραγματευτικό όπλο για την επιδίωξη
διπλωματικής λύσης. Άλλωστε στην οικονομική
πολιτική, η απλή συμβολική εξαγγελία ενός μέτρου
φέρνει συχνά μεγαλύτερο αποτέλεσμα από την ίδια
την εφαρμογή του.
Τρίτον, τα
ευρωπαϊκά αποθέματα 10 τρισ. δολαρίων σε
αμερικανικά κρατικά ομόλογα και μετοχές
Παρόμοιο
μέτρο, με μεγαλύτερη αποτρεπτική ισχύ, είναι και
η κατοχή από τα ευρωπαϊκά κράτη, θεσμικοί
επενδυτές και συνταξιοδοτικά ταμεία, ενός
τεράστιου ποσού 10 τρις δολαρίων περίπου, το
οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί απέναντι σε
ακραίες εκβιαστικές πρακτικές της άλλης πλευράς,
ως όπλο πίεσης με στόχο την υπεράσπιση
γεωπολιτικών συμφερόντων κρατών μελών της
Ένωσης.
Είναι
αλήθεια, ότι ένα τέτοιο μέτρο αντίδρασης στο
δημόσιο διάλογο, είχε χρησιμοποιηθεί μόνο για τη
χρήση των συναλλαγματικών αποθεμάτων της Κίνας
σε αμερικανικά δολάρια, όχι όμως και για τα
παντός είδους αποθεματικά των μελών της ΕΕ
απέναντι σε μια φιλική μέχρι πρότινος χώρα. Τα
πράγματα όμως άλλαξαν, όταν είδε το φως της
δημοσιότητας μελέτη της Deutsche Bank, στην
οποία γίνεται αναφορά στο παραπάνω ποσό και «στη
σημασία του για τη χρηματοδότηση του
αμερικανικού δημοσιονομικού ελλείμματος.
Ευρωπαίοι επενδυτές κατέχουν πάνω από το
διπλάσιο μέγεθος σε αμερικανικά περιουσιακά
στοιχεία, από ότι ο υπόλοιπος κόσμος μαζί»,
αποφάνθηκε το ινστιτούτο της τράπεζας. Η μερική
απόσυρση της εμπιστοσύνης αυτών των επενδυτών
είναι σε θέση να κατευθύνει τις κεφαλαιακές ροές
από τις ΗΠΑ προς άλλες αγορές με τεράστια
σημασία για την πορεία της αμερικανικής
οικονομίας. Τέτοιες κινήσεις, που αποδυναμώνουν
την ισχύ του δολαρίου και των κρατικών ομολόγων,
συνεπάγονται βέβαια και την αποδοχή κεφαλαιακών
ζημιών από τους πωλητές, σε μια αγορά η οποία
αποτελεί το σημαντικότερο καταφύγιο κεφαλαίων με
τη μεγαλύτερη ρευστότητα και βάθος.
Η
αποτρεπτική ισχύς αυτού του μέτρου προσομοιάζει
όχι απλά με μπαζούκας αλλά με απειλή για χρήση
πυρηνικής βόμβας. Απόδειξη, ότι το sell of στα
αμερικανικά κρατικά ομόλογα μετά την ανακοίνωση
των μέτρων της 2ας Απριλίου 2025, συνέβαλλε στο
να αποσύρει τότε ο Πρόεδρος τα μέτρα υπό την
πίεση των αγορών και να οδηγηθούμε στη συμφωνία
του 15% τον Ιούλιο. Επίσης, η άμεση παρέμβαση
στη Deutsche Bank του υπουργού οικονομικών των
ΗΠΑ Scott Bessent και η αντίδραση της τράπεζας,
ότι « οι απόψεις που εκφράζονται στη μελέτη
αποτελούν τη γνώμη των ανεξάρτητων μελετητών»,
μικρή σημασία είχε για να διορθώσει τα πράγματα.
Άλλωστε και μόνο η παρέμβαση του υπουργού
οικονομικών υποδηλοί, ότι η αμερικανική πλευρά
δεν είναι καθόλου αδιάφορη σε μια τέτοια
εξέλιξη που οδηγεί σε αύξηση των αποδόσεων των
κρατικών ομολόγων, αλλά και στην επιβάρυνση του
κόστους εξυπηρέτησης του ούτως ή άλλως υπέρογκου
δημοσίου χρέους των Ηνωμένων Πολιτειών. Ακριβώς
το αντίθετο δηλαδή από εκείνο που επιδιώκει ο
Πρόεδρος με την προτεινόμενη πολιτική μείωσης
των επιτοκίων για τη χώρα. Ότι τα πράγματα δεν
εξελίσσονται τόσο απλά, όπως σχεδιάζει ο
Πρόεδρος, η αγορά φρόντισε την περασμένη Τρίτη,
πριν από την θεαματική επίσκεψή του στο Davos,
με αθρόες πωλήσεις αμερικανικών μετοχών και
ομολόγων, οι οποίες πίεσαν τις τιμές αλλά και
την ισοτιμία του δολαρίου. Η εξέλιξη βέβαια
ανακόπηκε, όταν εμφανίσθηκε η αλλαγή σκηνικού
στο θέμα της Γροιλανδίας και των δασμών.
Από την
αναλυτική παρουσίαση των επιμέρους στοιχείων της
δύναμης πυρός της ΕΕ, η οποία ταυτόχρονα
υποδηλώνει και την θέση της στο διεθνή
καταμερισμό δυνάμεων, συνάγεται, ότι η Ευρώπη
είναι ισχυρότερη από τη φήμη της. Αυτό είναι
καλό να το γνωρίζουν και αυτοί που επιχειρούν με
αυταρχικό τρόπο να τη βλάψουν, εκμεταλλευόμενοι
την επιμονή στο σεβασμό στις αρχές και αξίες που
αποτελούν τα θεμέλια ύπαρξης μιας ηπείρου που
έχει πληρώσει πολύ ακριβό τίμημα από παρόμοιες
συμπεριφορές. Η χρήση βέβαια αυτής της δεδομένης
ισχύος, προϋποθέτει αφενός μεν την ενίσχυση της
οικονομικής και αμυντικής της αυτονομίας,
αφετέρου δε την ύπαρξη πολιτικής ηγεσίας η
οποία ως έσχατο μέσο να είναι σε θέση να
επιλέξει μέτρα συγκρουσιακού χαρακτήρα, τα οποία
να διασφαλίζουν όχι μόνο τα οικονομικά της
συμφέροντα αλλά να διαφυλάσσει και την κεκτημένη
θέση μιας αξιοπρεπούς κοινωνίας, που απαιτεί
σεβασμό από φίλους και αντιπάλους.
*Ο
Χαράλαμπος Γκότσης είναι Καθηγητής Οικονομικών,
τ. Πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς
Πρώτη
δημοσίευση στη Ναυτεμπορική
|
