Ο νέος οργανισμός και το εύρος των αρμοδιοτήτων

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, ο ΕΟΚΕΔ θα αξιοποιήσει το πανελλαδικό δίκτυο των κτηματολογικών γραφείων και θα αναλάβει σχεδόν το σύνολο των διαδικασιών που σχετίζονται με τις οικοδομικές άδειες. Αυτό περιλαμβάνει τις βεβαιώσεις όρων δόμησης, τις προεγκρίσεις, την τελική έγκριση, τον έλεγχο των κατασκευών και την εποπτεία της εφαρμογής της πολεοδομικής νομοθεσίας. Το προσωπικό των υφιστάμενων πολεοδομιών προβλέπεται να ενταχθεί στο νέο οργανωτικό σχήμα.

Παράλληλα, θεσμοθετείται μητρώο ανεξάρτητων ελεγκτών, με στόχο κάθε οικοδομική άδεια να υπόκειται σε υποχρεωτικό έλεγχο πριν από την έναρξη των εργασιών. Στον έλεγχο θα συνδράμουν και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία θα χρησιμοποιούνται για την ιεράρχηση και στόχευση υποθέσεων αυξημένου κινδύνου. Στους δήμους θα παραμείνει ο πολεοδομικός σχεδιασμός και οι παρεμβάσεις αστικής ανάπλασης, κλείνοντας έναν κύκλο μακρόχρονων τριβών με το κεντρικό κράτος ως προς την εποπτεία της δόμησης.

Ένα ψηφιακό «one stop shop» για το ακίνητο

Η φιλοσοφία του νέου φορέα συνοψίζεται στη δημιουργία ενός ενιαίου σημείου εξυπηρέτησης για όλα τα ζητήματα που αφορούν την ακίνητη περιουσία. Στο ψηφιακό αυτό one stop shop θα ενοποιούνται τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, οι αδειοδοτήσεις και οι έλεγχοι, διασφαλίζοντας ενιαία εφαρμογή της νομοθεσίας σε όλη τη χώρα.

Η ανάγκη της μεταρρύθμισης αποτυπώνεται στα διαθέσιμα στοιχεία: μόλις 185 από τους 332 δήμους διαθέτουν σήμερα Υπηρεσία Δόμησης, ενώ σχεδόν το ένα τέταρτο των ΥΔΟΜ χρειάζεται πάνω από τρεις μήνες για την έκδοση οικοδομικής άδειας, με ακραίες περιπτώσεις που ξεπέρασαν ακόμη και τα πέντε χρόνια. Επιπλέον, το 35% των υπηρεσιών λειτουργεί με έως δύο μηχανικούς, συχνά εξυπηρετώντας περισσότερους από έναν δήμους, γεγονός που δημιουργεί σοβαρά ζητήματα αποτελεσματικότητας και ίσης μεταχείρισης. Στο παζλ προστίθενται και υποθέσεις διαφθοράς, κυρίως σε περιοχές υψηλής αξίας γης, όπως η Μύκονος, η Ρόδος και η Χαλκιδική.

Ο ΕΟΚΕΔ φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει αυτές τις παθογένειες, υποσχόμενος ταχύτερες διαδικασίες, διαφάνεια, ισονομία και στοχευμένους ελέγχους με τη συνδρομή της τεχνητής νοημοσύνης, ώστε τα προβλήματα να εντοπίζονται πριν την έναρξη της κατασκευής.

Μεταρρύθμιση ή σύγκρουση;

Ωστόσο, οι δήμοι εμφανίζονται έτοιμοι να αντιδράσουν, εκλαμβάνοντας τη μεταφορά των πολεοδομιών όχι μόνο ως διοικητική αλλαγή, αλλά ως ανακατανομή πολιτικής ισχύος. Η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας προετοιμάζει σκληρή στάση, καθώς η απώλεια των ΥΔΟΜ περιορίζει τον ρόλο της αυτοδιοίκησης κυρίως στον τοπικό σχεδιασμό και τις αναπλάσεις.

Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη προσλάβει χαρακτηριστικά θεσμικής αντιπαράθεσης. Δήμαρχοι και εκπρόσωποι της ΚΕΔΕ εκφράζουν ανησυχίες για αποδυνάμωση των δήμων, για ασαφή χρηματοδότηση και για πρακτικά ζητήματα λειτουργίας των υπηρεσιών. Δεν αποκλείονται, μάλιστα, προσφυγές στη Δικαιοσύνη, με το επιχείρημα ότι η μεταφορά των ΥΔΟΜ μεταβάλλει τις ισορροπίες μεταξύ κεντρικής διοίκησης και αυτοδιοίκησης.

Το σενάριο επιστροφής στο ΥΠΕΝ

Παράλληλα, η μεταρρύθμιση ανοίγει τη συζήτηση για την υπαγωγή του Κτηματολογίου εκ νέου στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Το σενάριο αυτό εμφανίζεται ως το επικρατέστερο, δεδομένου ότι από το 2018 το «Ελληνικό Κτηματολόγιο» υπάγεται στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, το οποίο δεν έχει αρμοδιότητα στον πολεοδομικό σχεδιασμό. Η επιστροφή στο ΥΠΕΝ θεωρείται από πολλούς ως η πλέον συνεκτική λύση για τη διασφάλιση της συνέχειας στον κρίσιμο τομέα του χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού.