Αυτή η επιδρομή έχει σημασία και πέραν της Βενεζουέλας. Ένας λόγος είναι το πώς συνέβη. Ήταν μια εκπληκτική επίδειξη της σκληρής ισχύος – και των ορίων της. Ένας άλλος λόγος είναι το γιατί συνέβη. Αντί να επικαλεστεί τη δημοκρατία ή τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως έκαναν κάποτε οι Αμερικανοί πρόεδροι, ο Donald Trump είπε ότι είχε στόχο να καπηλευτεί το πετρέλαιο της Βενεζουέλας και να επιβάλει την κυριαρχία του στο δυτικό ημισφαίριο. Και ένα τρίτο είναι το πότε συνέβη. Ο κ. Trump επιταχύνει την κατάρρευση της παλιάς τάξης των ψηφισμάτων του ΟΗΕ, του διεθνούς δικαίου και των οικουμενικών αξιών. Το δράμα που εκτυλίσσεται θα βοηθήσει να καθοριστεί τι θα πάρει τη θέση του.

Πρώτον, ας δούμε το πώς. Καμία άλλη στρατιωτική δύναμη δεν θα μπορούσε να ορμήσει και να συλλάβει έναν τύραννο (και τη σύζυγό του) με τόσο χειρουργικό τρόπο. Χρειάστηκαν λιγότερο από τρεις ώρες. Δεν πέθανε ούτε ένας Αμερικανός, αν και σύμφωνα με πληροφορίες, 32 Κουβανοί κατάσκοποι που φρουρούσαν τους Maduros έχασαν τη ζωή τους. Στις 5 Ιανουαρίου το απεχθές ζεύγος βρέθηκε ενώπιον του δικαστηρίου της Νέας Υόρκης, αντιμετωπίζοντας κατηγορίες για ναρκωτικά και πιθανώς ισόβια κάθειρξη. Οι αντίπαλοι της Αμερικής έλαβαν το μήνυμα.

Ωστόσο, η ιστορία δείχνει επίσης τα όρια της στρατιωτικής ισχύος. Αυτό που οργανώθηκε ήταν επιδρομή, όχι εισβολή. Φέρνοντας τα σημάδια από τις αποτυχίες στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, η Αμερική επιχειρεί, από μακριά, κάτι πολύ λιγότερο από την αλλαγή καθεστώτος. Ο κ. Maduro έφυγε, αλλά ο μηχανισμός λεηλασίας και καταστολής του παραμένει. Η αντιπρόεδρός του, Delcy Rodríguez, φαίνεται να έχει αναλάβει τα ηνία. Οι πολιτοφυλακές μοτοσικλετιστών του καθεστώτος, οι colectivos, βρίσκονται στους δρόμους και σκορπίζουν τρόμο. Με πολλές ομάδες να οπλοφορούν στη Βενεζουέλα, έναν στρατό με 2.400 στρατηγούς και πολλή παράνοια στην κορυφή, οι συγκρούσεις φαίνονται μάλλον αναπόφευκτες.

Ο κ. Trump λέει ότι πλέον «κυβερνά» τη Βενεζουέλα. Με αυτό εννοεί ότι η κα Rodríguez πρέπει να κάνει ό,τι λέει – ή αλλιώς. Ωστόσο, θα δυσκολευτεί να επιβάλει τη θέλησή του. Είναι αλήθεια ότι το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ εξακολουθεί να μπλοκάρει τις εξαγωγές πετρελαίου από τις οποίες εξαρτάται η Βενεζουέλα. Στις 7 Ιανουαρίου οι αμερικανικές δυνάμεις κατέλαβαν δύο δεξαμενόπλοια που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά πετρελαίου της Βενεζουέλας, ένα κοντά στην Ισλανδία και ένα στην Καραϊβική. Ωστόσο οι απειλές του κ. Trump ότι θα σταθμεύσει στρατεύματα στη Βενεζουέλα ή ότι θα εξαπολύσει επανειλημμένες επιδρομές, κάθε μία από τις οποίες σχεδιάζεται επί μήνες, δεν είναι αξιόπιστες.

Το δεύτερο μάθημα από τη Βενεζουέλα είναι το γιατί. Η αρπαγή του κ. Maduro είναι ένα πρακτικό παράδειγμα του «δόγματος Μονρόε»- του οράματος του κ. Trump για το πώς η Αμερική πρέπει να διεκδικεί στην περιοχή της. «Η αμερικανική κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ποτέ ξανά», δήλωσε. «Δεν θα συμβεί».

Το δόγμα αφορά την ισχύ και τους φυσικούς πόρους, όχι τις αξίες. Η πιο δημοφιλής πολιτικός της Βενεζουέλας είναι δημοκράτης: η βραβευμένη με Νόμπελ María Corina Machado. Ο κ. Trump την απέρριψε ως στερούμενη «υποστήριξης». Ωστόσο, είναι τόσο δημοφιλής που ο κ. Maduro την απέκλεισε από τις προεδρικές εκλογές που έκλεψε το 2024. Ο κ. Trump εννοεί ότι δεν ελέγχει τον στρατό. Aντίθετα, προτιμά να στηρίξει τους τύπους με τα όπλα. Δεν ενδιαφέρονται για δίκαιες εκλογές, κάτι που θα σήμαινε ότι αν έχαναν την εξουσία, θα κινδύνευαν με φυλάκιση. Οι κάτοικοι της Βενεζουέλας εξακολουθούν να ελπίζουν ότι ο κ. Trump μπορεί να μεσολαβήσει για τη μετάβαση στη δημοκρατία, αλλά η διάθεσή του να προσπαθήσει φαίνεται ελάχιστη.

Η στρατηγική του για την εθνική ασφάλεια, που δημοσιεύθηκε στα τέλη του 2025, έκανε λόγο για στρατολόγηση φίλων και επέκταση των συμμαχιών στην Νότια Αμερική. Είναι πλέον σαφές ότι αυτή η πρόσκληση έρχεται υπό  την απειλή των όπλων. Μέσα σε λίγες ώρες από την ανακοίνωση της σύλληψης του κ. Maduro, ο κ. Trump απείλησε επίσης την Κολομβία, την Κούβα, τη Γροιλανδία και το Μεξικό.

Ξεκαθαρίζει ότι λαχταρά τους φυσικούς πόρους – κυρίως για την Αμερική. Ο κ. Trump διεκδικεί τα υποεκμεταλλευμένα αποθέματα πετρελαίου της Βενεζουέλας -τα μεγαλύτερα στον κόσμο- και λέει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα λάβουν αμέσως 30-50 εκατομμύρια βαρέλια. Η πετρελαϊκή βιομηχανία της Βενεζουέλας έχει τόσο κακή διαχείριση που, με την αμερικανική βοήθεια, η αύξηση της παραγωγής έστω και λίγο θα είναι σίγουρα εφικτή. Ωστόσο, ο κομπασμός του κ. Trump ότι μπορεί να αποκαταστήσει γρήγορα και κερδοφόρα την παραγωγή στα προηγούμενα επίπεδα είναι απατηλός. Η ζήτηση είναι αδύναμη και η χώρα έχει έλλειψη δεξιοτήτων και κεφαλαίων. Επιπλέον, οι πετρελαϊκές εταιρείες είναι επιφυλακτικές στο να αναλάβουν δαπανηρά, δεκαετή, πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων στοιχήματα ότι η Βενεζουέλα θα είναι ασφαλής.

Τρίτον, τι σημαίνει αυτό για την Αμερική και τον κόσμο;  Οι μικρότερες χώρες που βρίσκονται κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να αισθάνονται ότι δεν έχουν άλλη επιλογή από το να υποκύψουν στον εκφοβισμό του κ. Trump. Ωστόσο, τα επόμενα χρόνια, πολλοί ηγέτες θα επιδιώξουν να διεκδικήσουν την κυριαρχία τους, ενώ πολλές χώρες θα επιδιώξουν αθόρυβα στενότερους δεσμούς με άλλες δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας. Εάν ο εξαναγκασμός δεν εξισορροπηθεί από την έλξη, το ημισφαιρικό δόγμα του κ. Trump θα αποτύχει τελικά και, με τον τρόπο αυτό, θα αποδυναμώσει τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Δηλώνοντας  θρασύτατα ότι η ισχύς κάνει το δίκαιο, ο κ. Trump έχει ήδη υπονομεύσει τις συμμαχίες της Αμερικής. Η Γροιλανδία είναι αυτοδιοικούμενο τμήμα της Δανίας, η οποία είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Η κατάληψή της θα κατέστρεφε τη συμμαχία. Οι σύμμαχοι της Αμερικής στον Ειρηνικό θα καταλήξουν επίσης στο συμπέρασμα ότι το να εξαρτώνται από τον κ. Trump σημαίνει ότι είναι ευάλωτοι στις αρπακτικές του διαθέσεις.

Αντίθετα, η Κίνα και η Ρωσία είναι ειδικοί στην πλοήγηση σε έναν κόσμο όπου οι ισχυροί επιβάλλουν τη θέλησή τους στους αδύναμους. Ο κ. Trump μπορεί να πιστεύει ότι ο καθένας θα επιμείνει στη δική του σφαίρα επιρροής, αλλά πού αρχίζουν και πού τελειώνουν αυτές οι σφαίρες; Καθώς οι χώρες παντού αισθάνονται ενθαρρυμένες να επεμβαίνουν στους γείτονές τους, η θλιβερή προοπτική είναι ένας επιθετικός, μετακινούμενος από τα σύνορα κόσμος του 19ου αιώνα, αλλά οπλισμένος με όπλα του 21ου αιώνα.

Η Αμερική υπήρξε επιτυχημένη υπερδύναμη, διότι το ίδιον συμφέρον και ο ρεαλισμός ισχύος της ενισχύονταν αποφασιστικά από μια ρητά διακηρυγμένη πίστη σε οικουμενικές αξίες, όπως η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο κ. Τραμπ θεωρεί ότι αυτή η πίστη, αντί να συνιστά μοναδικό πλεονέκτημα στην άσκηση της εξωτερικής πολιτικής, υπήρξε μια ανόητη πολυτέλεια. Η επιχείρησή του στη Βενεζουέλα είναι πιθανό να καταδείξει πόσο εσφαλμένη είναι αυτή η εκτίμηση.

Πηγή: The Economist