Η ιστορική ειρωνεία είναι έντονη. Εννέα χρόνια νωρίτερα, στον ίδιο χώρο, ο Κινέζος πρόεδρος Xi Jinping είχε επιχειρήσει να παρουσιαστεί ως υπέρμαχος της διεθνούς συνεργασίας και της «οικονομικής παγκοσμιοποίησης». Η παρέμβασή του το 2017, λίγο πριν από την πρώτη προεδρική θητεία του Trump, αποτέλεσε μια —τελικώς μάταιη— προσπάθεια αποτροπής της εμπορικής σύγκρουσης που ακολούθησε. Τότε είχε προειδοποιήσει ότι ο προστατευτισμός ισοδυναμεί με αυτοεγκλωβισμό και ότι κανένας δεν βγαίνει κερδισμένος από έναν εμπορικό πόλεμο.

Παρά τις επιφυλάξεις που προκάλεσε αυτή η ρητορική —δεδομένου του ιστορικού της Κίνας σε κρατικές επιδοτήσεις, περιορισμό πολιτικών ελευθεριών και στρατιωτικές απειλές προς την Ταϊβάν και την ευρύτερη περιοχή— έχει ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια η αίσθηση ότι το Πεκίνο, τουλάχιστον σε επίπεδο λόγου, επενδύει σε αρχές που η σημερινή αμερικανική ηγεσία φαίνεται να απορρίπτει: συμμετοχή σε παγκόσμιους θεσμούς, πίστη στη λειτουργία του διεθνούς εμπορίου και αποδοχή ότι καμία δύναμη δεν μπορεί να επιβληθεί μονομερώς.

Όπως σχολίασε στους New York Times ο καθηγητής διεθνούς εμπορίου του Cornell, Eswar Prasad, η Κίνα επιχειρεί να εμφανιστεί ως η «ώριμη φωνή» σε ένα περιβάλλον όπου οι ΗΠΑ εκπέμπουν απρόβλεπτη επιθετικότητα. Το ερώτημα, όπως σημειώνει, είναι αν ο υπόλοιπος κόσμος είναι έτοιμος να αποδεχθεί αυτόν τον ρόλο — με τον ίδιο να εκφράζει αμφιβολίες ότι οι χώρες θα στραφούν άκριτα προς το Πεκίνο.

Σε ορισμένα πεδία, πάντως, Ευρώπη και Κίνα συγκλίνουν, ιδίως σε μια συγκυρία όπου η Ουάσιγκτον υιοθετεί ολοένα πιο εσωστρεφή και εθνικιστική στάση. Και οι δύο πλευρές δηλώνουν προσήλωση στο διεθνές εμπόριο με κανόνες, έστω κι αν η Κίνα συχνά κατηγορείται για επιλεκτική εφαρμογή τους. Επιπλέον, αναγνωρίζουν την επιστημονική βάση της κλιματικής αλλαγής και επενδύουν σε πολιτικές και τεχνολογίες αντιμετώπισής της — σε πλήρη αντίθεση με τη χλευαστική στάση που επέδειξε ο Trump στο Νταβός.

Οι διαφορές, ωστόσο, παραμένουν σημαντικές. Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, και κυρίως η γερμανική, βρίσκεται σε άμεσο ανταγωνισμό με την Κίνα, η οποία έχει εξελιχθεί σε κυρίαρχο παίκτη στα ηλεκτρικά οχήματα και τις μπαταρίες. Παράλληλα, το μεγαλύτερο γεωπολιτικό ρήγμα αφορά την Ουκρανία, καθώς το Πεκίνο αποφεύγει συστηματικά να καταδικάσει τη ρωσική εισβολή.

Η ομιλία Trump προκάλεσε ιδιαίτερη ανησυχία στην Ευρώπη και λόγω των αναφορών του στη Γροιλανδία, με τις απειλές προς τη Δανία να επαναφέρουν ερωτήματα για τη συνοχή και την αξιοπιστία του ΝΑΤΟ. Ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε να εννοηθεί ότι η Συμμαχία λειτουργεί ουσιαστικά ως μια μορφή αμερικανικής «φιλανθρωπίας» στον τομέα της ασφάλειας. «Ζητώ ένα κομμάτι πάγου, απομονωμένο και αφιλόξενο, που όμως μπορεί να είναι κρίσιμο για την παγκόσμια ασφάλεια. Είναι ελάχιστο αντάλλαγμα για όσα προσφέρουμε επί δεκαετίες», δήλωσε.

Την προηγούμενη ημέρα, ο υπουργός Εμπορίου των ΗΠΑ, Howard Lutnick, είχε προχωρήσει ακόμη πιο πέρα, υποστηρίζοντας ότι το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα —το οποίο σε μεγάλο βαθμό σχεδιάστηκε από τις ίδιες τις ΗΠΑ— ανήκει πλέον στο παρελθόν, υπογραμμίζοντας ότι η παγκοσμιοποίηση τελικά ζημίωσε τη Δύση. Από το ίδιο βήμα, ο πρωθυπουργός του Καναδά, Mark Carney, εξέφρασε τη βαθιά του ανησυχία για τη διάρρηξη της διεθνούς τάξης, μιλώντας για την είσοδο σε μια εποχή όπου οι μεγάλες δυνάμεις δρουν χωρίς θεσμικούς φραγμούς.

Πηγή: New York Times